Καταγραφή ιστορικών κτηρίων Δήμου Φιλοθέης-Ψυχικού (1924-1970)

Ο Δήμος Φιλοθέης-Ψυχικού είναι ο πρώτος Οργανισμός Τοπικής Αυτοδιοίκησης, που προβαίνει σε αυτή την καταγραφή, αναλαμβάνοντας θεσμικά την ευθύνη για τη συστηματική προστασία και ανάδειξη της ιστορικής του ταυτότητας.
Το πρόγραμμα προβλέπει την αναλυτική καταγραφή και φωτογράφηση των ιστορικών κτηρίων της συγκεκριμένης περιόδου, τη συλλογή προφορικών μαρτυριών μέσα από συνεντεύξεις κατοίκων σχετικά με την ιστορία των κτηρίων και των τριών οικισμών, καθώς και τη συγκέντρωση αρχειακού υλικού. Παράλληλα, θα υλοποιηθούν δράσεις ενημέρωσης των πολιτών για την τοπική ιστορία και την αρχιτεκτονική κληρονομιά, όπως ομιλίες, ξεναγήσεις και εκπαιδευτικά προγράμματα.
Απώτερος σκοπός είναι η δημιουργία ενός ολοκληρωμένου ιστορικού αρχείου του Δήμου, καθώς και η προστασία και ανάδειξη της σημαντικής αρχιτεκτονικής του ταυτότητας.
Ο Δήμος Φιλοθέης-Ψυχικού συγκαταλέγεται στους λίγους αστικούς δήμους της χώρας, και ιδίως του Λεκανοπεδίου, όπου το φυσικό και το δομημένο περιβάλλον συνυπάρχουν με ισορροπία και συνοχή. Οι τρεις ιστορικοί οικισμοί, που συγκροτήθηκαν κατά τον Μεσοπόλεμο, διατηρούν έως σήμερα τον διακριτό χαρακτήρα τους: το Ψυχικό ως Κηπούπολη, το Νέο Ψυχικό ως προσφυγικός οικισμός και η Φιλοθέη ως συνεταιριστικός οικισμός. Και στις τρεις περιοχές συναντά κανείς σημαντικό αριθμό αξιόλογων κτηρίων, πολλά εκ των οποίων φέρουν την υπογραφή διακεκριμένων Αρχιτεκτόνων.
Η MONUMENTA, Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία για την προστασία της φυσικής και αρχιτεκτονικής κληρονομιάς Ελλάδας και Κύπρου, από το 2013 υλοποιεί συστηματικά προγράμματα καταγραφής ιστορικών κτηρίων του 19ου και 20ού αιώνα, με στόχο τη μελέτη, την προστασία και την ανάδειξή τους. Έχει ήδη ολοκληρώσει την καταγραφή όλων των κτηρίων της περιόδου 1830-1940 στον Δήμο Αθηναίων (11.500 κτήρια), του παραδοσιακού τμήματος του Δήμου Κηφισιάς (1.000 κτήρια), 1.500 κτηρίων στον Δήμο Θεσσαλονίκης, καθώς και κτηρίων στους Δήμους Πειραιά, Καλαμάτας και άλλων περιοχών.
Η έναρξη της καταγραφής θα πραγματοποιηθεί στο Ψυχικό τη Δευτέρα 2 Φεβρουαρίου 2026, στις 10:00 π.μ., από το κτήριο του Κοσμά Πολίτη, όπου στεγάζεται η Δημοτική Βιβλιοθήκη. Για διάστημα επτά μηνών, οι συνεργάτες της MONUMENTA -Αρχαιολόγοι και Αρχιτέκτονες- θα προχωρούν στη συστηματική εξωτερική φωτογράφηση των ιστορικών κτηρίων.
Κάθε Παρασκευή, από τις 11:00 έως τις 13:00, θα πραγματοποιούνται δίωρες συναντήσεις με κατοίκους στην Α΄ Πλατεία Ψυχικού (πρώην Blue Bell), με στόχο την ενημέρωση και τη συνεργασία τους στη συλλογή προφορικών μαρτυριών, παλαιών φωτογραφιών και σχετικών τεκμηρίων. Με την πρόοδο της καταγραφής στο Νέο Ψυχικό και κατόπιν στη Φιλοθέη, θα ανακοινωθούν νέοι τόποι συναντήσεων.
Το πρόγραμμα επιδιώκει να ενισχύσει τη συνέργεια με τους κατοίκους, ώστε να αναγνωριστεί η αξία του αρχιτεκτονικού αποθέματος και του ιδιαίτερου πολιτισμικού τοπίου του Δήμου και να διασφαλιστεί η προστασία τους με τη συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας.
Επίσης, ο Δήμαρχος Φιλοθέης-Ψυχικού, κ. Χαράλαμπος Γ. Μπονάτσος, δήλωσε σχετικά πως: «Η καταγραφή των ιστορικών κτηρίων της πόλης μας δεν αποτελεί μια απλή ερευνητική δράση· συνιστά μια ουσιαστική πρωτοβουλία τεκμηρίωσης, προστασίας και ανάδειξης της συλλογικής μας ταυτότητας. Είναι μια στρατηγική επιλογή προστασίας της φυσιογνωμίας και της ιστορικής μας συνέχειας.
Ο Δήμος Φιλοθέης-Ψυχικού διαθέτει ένα μοναδικό αρχιτεκτονικό και πολεοδομικό αποτύπωμα, όπου το φυσικό περιβάλλον συνυπάρχει αρμονικά με τον δομημένο χώρο. Οι τρεις ιστορικοί οικισμοί -Φιλοθέη, Ψυχικό και Νέο Ψυχικό- διαμορφώθηκαν σε διαφορετικές, κοινωνικές και ιστορικές συγκυρίες, διατηρώντας μέχρι σήμερα τον ιδιαίτερο χαρακτήρα τους. Η συστηματική καταγραφή της περιόδου 1924-1970 έρχεται να οργανώσει αυτή τη γνώση με επιστημονικό τρόπο και να τη μετατρέψει σε διαχρονικό εργαλείο σχεδιασμού.
Σε συνεργασία με τη MONUMENTA θα δημιουργήσουμε τις βάσεις για ένα ολοκληρωμένο ιστορικό αρχείο, το οποίο θα αποτελέσει σημείο αναφοράς για τις επόμενες γενιές και θεμέλιο για τεκμηριωμένες πολιτικές προστασίας της αρχιτεκτονικής μας κληρονομιάς.
Καλούμε τους πολίτες να συμμετέχουν ενεργά. Η ιστορία του τόπου μας δεν είναι στατική· διαμορφώνεται μέσα από τη μνήμη, τη γνώση και τη συνεργασία όλων μας.».