Παρουσιάστηκε το πρώτο εγχειρίδιο στα ελληνικά για την Αραβική Καλλιγραφία από την κ. Ειρήνη Γκόνου

Ρεπορτάζ-Φωτογραφίες: Παναγιώτα Σούγια

Στην εκδήλωση αυτή, με δεδομένο το γεγονός πως η Αραβική Καλλιγραφία είναι η πιο σημαντική Τέχνη στον Ισλαμικό Κόσμο, παρατέθηκαν πληροφορίες σχετικά με την ιστορική διαδρομή της και παρουσιάστηκε μια σειρά από τα ωραιότερα δείγματά της, καθώς και η πορεία και η συμμετοχή της στη σύγχρονη εικαστική σκηνή.
Το εγχειρίδιο Αραβικής Καλλιγραφίας που παρουσιάστηκε είναι το πρώτο του είδους του στα ελληνικά και είναι εξολοκλήρου σχεδιασμένο και φτιαγμένο από την Εικαστικό κ. Ειρήνη Γκόνου, ως μια εισαγωγή και μύηση στην κατασκευή των γραμμάτων της περίτεχνης αραβικής γραφής, με βασικό εργαλείο το καλάμι.

Αρχικά τον λόγο έλαβε η Καθηγήτρια Αραβικού Πολιτισμού και Αραβικής Λογοτεχνίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Ε.Κ.Π.Α. και συγγραφέας κ. Ελένη Κονδύλη, λέγοντας μεταξύ άλλων πως: «Οι πρώτες αραβικές επιγραφές που έχουμε είναι από τον 2ο αι. μ.Χ.. Τα αραβικά, όμως, εκείνης της εποχής είναι μυστηριώδη. Δεν είναι εύκολο να διαβαστούν. Και αναπτύχθηκε πολύ η αραβική γραφή με την ανάπτυξη του Ισλάμ. Πριν από αυτό είχαμε κάποιες δίγλωσσες επιγραφές: Αραβικά-Συριακά ή Αραβικά-Ελληνικά, τα οποία ήταν χριστιανικές επιγραφές. Από εκεί, δηλαδή, είχε ξεκινήσει πιο πολύ η γραφή. Η Αραβική Καλλιγραφία με το Ισλάμ αναπτύχθηκε ιδιαιτέρως, γιατί σιγά-σιγά άρχισε το Ισλάμ να είναι ανεικονικό. Στην αρχή δεν υπήρχε ένα τέτοιο ζήτημα, όμως, οι Θεολόγοι θεώρησαν ότι όταν μιλάνε για το Κοράνι, αναφέρει ότι ο Θεός είναι αυτός που δίνει τη μορφή της ζωής. Επομένως, όσοι γράφουν τη ζωή, δηλαδή, τη ζωγραφίζουν, βλασφημούν, διότι κάνουν ό,τι κάνει ο Θεός. Και αυτό δεν γίνεται. Έτσι, βάσει αυτού, σταδιακά άρχισαν πιο πολύ να ζωγραφίζουν με άλλον τρόπο, παρά να ζωγραφίζουν τη ζωή.».

Ακολούθως, η κ. Κονδύλη επισήμανε μεταξύ άλλων πως: «Η Αραβική Καλλιγραφία αναπτύχθηκε ιδιαίτερα επειδή επικράτησε σταδιακά και όχι από την αρχή. Η ανεικονικότητα στο Ισλάμ, εξαιτίας του ρήματος «Σάρα», που σημαίνει «δίνω μορφή ζωής», εξ ου και ο Θεός είναι αυτός που δίνει μορφή ζωής, άρα ο ζωγράφος μιμείται τον Θεό και θεωρείται για κάποιους Μουσουλμάνους βλάσφημος. Για να αποφύγουν μερικοί ζωγράφοι ή κάτοχοι εικονογραφημένων χειρογράφων την αμαρτία αυτή, χάραζαν μια γραμμή στον λαιμό των όντων που απεικονίζονταν. Ήταν, λοιπόν, σαν να τους είχαν κόψει τον λαιμό. Άρα, η ζωγραφική δεν εικόνιζε ζωή.» και διευκρίνισε πως: «Εφόσον, λοιπόν, επιδόθηκαν πολύ περισσότερο στην ανεικονική γραφή, τόνισαν πάρα πολύ το αραβούργημα και την καλλιγραφία. Καλλιγραφία και αραβούργημα συνδέθηκαν πάρα πολύ, και αυτό το βλέπουμε στην παραδοσιακή Τέχνη, αλλά και στη σύγχρονη Τέχνη, και, μάλιστα, στα graffiti.».

Κατόπιν, τον λόγο πήρε ο κ. Διονύσης Σγούρος, διδάσκων της Αραβικής Γλώσσας, ο οποίος ξεκίνησε την ομιλία του διαβάζοντας ένα απόσπασμα από ένα βιβλίο της κ. Κονδύλη, για τη σημασία της καλλιγραφίας, λέγοντας πως: «Ουσιαστικά, η καλλιγραφία γράφει και εκφράζει το μετακείμενο. Είναι η ίδια μία απεικόνιση όχι του κειμένου, αλλά ολόκληρου του κόσμου και της σχέσης με την αρμονία, έτσι όπως την ονομάζει ο κάθε καλλιγράφος. Τα χαρακτηριστικά που πρέπει να έχει ένας καλλιγράφος είναι υπακοή στην παράδοση, υποταγή στον δάσκαλο που του μαθαίνει την καλλιγραφία και εμβάθυνση σε ορισμένους κανόνες σοφίας και ζωής. Αυτά είναι τα εφόδια, που πρέπει να έχει ένας καλλιγράφος, για να μπορέσει να ξεπεράσει τις επιταγές του κειμένου και να προσαρμόσει την καλλιγραφία του για να δώσει νόημα πέρα από αυτό το οποίο θέλει να απεικονίσει στην καλλιγραφία του και να προσφέρει στον θεατή ένα παράθυρο στον κόσμο του υπερπέραν, όπου δεν λειτουργούν οι νόμοι και οι κανόνες, αλλά η θέαση του ωραίου.», και συνέχισε λέγοντας πως: «Η καλλιγραφία δεν είναι τραγούδι πάνω στη γραφή των λόγων. Η κ. Κονδύλη μίλησε για την ανεικονικότητα στην καλλιγραφία, η οποία καλλιεργήθηκε λόγω της ανεικονικότητας του αραβικού πολιτισμού, αφού απαγορευόταν η ζωγραφική των προσώπων και των ζωντανών όντων. Η ζωγραφική την γραμμάτων καλλιεργήθηκε περισσότερο. Βέβαια, θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί το αντίθετο πράγμα, που συμβαδίζει περισσότερο με την πραγματικότητα, που συναντάει η Ιστορία. Δεν αναπτύχθηκε η ζωγραφική των όντων, αλλά αναπτύχθηκε η ζωγραφική της γραφής των όντων. Ο μαθητευόμενος καλλιγράφος θα πρέπει να προσέχει τρία πράγματα: το ύψος, την καμπύλη και το πάχος του κάθε γράμματος, και να πηγαίνει σύμφωνα με κάποιες αναλογίες.».

Αμέσως μετά μίλησε η Εικαστικός-Συγγραφέας κ. Ειρήνη Γκόνου, λέγοντας πως: «Είμαι πάρα πολύ χαρούμενη, που έφτασε η ώρα να παρουσιάσω το βιβλίο της Καλλιγραφίας, το οποίο είναι πιο κοντά σε ένα εγχειρίδιο καλλιγραφίας, δηλαδή, δείχνω τον τρόπο με τον οποίο γίνεται η καλλιγραφία, παρά μία εμβάθυνση στην καλλιγραφία την ίδια. Και είναι κάτι που με απασχολούσε πάρα πολύ καιρό. Το βιβλίο αυτό δημιουργήθηκε στην πανδημία. Για τον ελληνικό χώρο είναι ένα πρώτο βήμα. Άλλοι θα το πάνε παραπέρα. Γιατί δεν υπήρχε ένα τέτοιο βιβλίο στα ελληνικά.».

Επίσης, η κ. Γκόνου ανέφερε μεταξύ άλλων πως: «Μέσα από την αραβική καλλιγραφία στον χώρο και στον χρόνο θα σας το παρουσιάσω από την πλευρά του Εικαστικού. Αυτό που λέμε Αραβική Καλλιγραφία είναι η συνολική καλλιγραφία, γιατί αφορά και το αραβικό και το ιρανικό, αλλά και όλες τις αραβικές διαλέκτους. Το κάθε κομμάτι επηρεάζεται από τον χώρο που αναφέρεται. Τα γράμματα της αραβικής είναι τα ίδια, αλλά παίρνουν στοιχεία μορφολογικά από τον γεωγραφικό τους χώρο.» και ακόμη πρόσθεσε πως: «Τα εργαλεία του καλλιγράφου είναι το καλάμι. Το καλάμι ήταν από τα πρώτα εργαλεία, γιατί και στην ελληνική και στη λατινική καλάμια έχουμε, διότι το καλάμι είναι το πρώτο εργαλείο γραφής. Συνεχίζεται, όμως, η αραβική καλλιγραφία να γράφεται με καλάμι.».

Ακόμη, η κ. Γκόνου είπε πως: «Το βιβλίο είναι κάποια εισαγωγικά κείμενα για το τι είναι η γραφή, πώς είναι η αραβική γραφή, πώς περνάμε από την αραβική γραφή στην Τέχνη της γραφής. Μετά είναι η σύγχρονη Αραβική Καλλιγραφία.
Το βιβλίο, λοιπόν, θέλει να μας περάσει πώς να κάνουμε την καλλιγραφία. Μετά μιλάω για τα υλικά της καλλιγραφίας, που είναι το μελάνι, πώς γίνεται το μελάνι, τα καλάμια, τον συμβολισμό τους, πώς χρησιμοποιούνται όλα αυτά. Μετά αναφέρομαι στη Γραφή «Νασχί», η οποία είναι αυτή που ασχολούμαι σε αυτό το βιβλίο και είναι η Τέχνη του γραφέα, αλλά και η Τέχνη του αντιγραφέα. Δηλαδή, ήταν η πιο ευανάγνωστη γραφή. Αυτή ήταν η πιο ευανάγνωστη γραφή στον αραβικό κόσμο και είναι πιο εύκολη και για έναν ξένο.
Επίσης, αναφέρω για τα μελάνια, για την κατασκευή του καλαμιού, πώς κατασκευάζεται, γιατί μπορούμε να το κάνουμε και μόνοι μας. Όλα τα υλικά είναι δίπλα μας. Δεν υπάρχει κάτι το εξεζητημένο σε αυτήν την Τέχνη. Πώς γίνεται το μέτρημα των γραμμάτων, οι γωνίες γραφής, και στη συνέχεια μπαίνουν ένα-ένα τα γράμματα στον συμβολισμό τους και τα μετρήματά τους και πώς ενώνονται.».
Η παρουσίαση ολοκληρώθηκε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, με την κ. Ειρήνη Γκόνου να κάνει μία σύντομη επίδειξη σχετικά με το πώς γράφονται τα αραβικά γραμματικά σύμβολα (πατήστε ΕΔΩ για να δείτε το σχετικό βίντεο), και ακόμη οφείλουμε να αναφέρουμε πως στον χώρο υπήρχαν και αραβικά σύμβολα φτιαγμένα από μαθητές της.

Δίχως καμία αμφιβολία, το συγκεκριμένο βιβλίο-εγχειρίδιο είναι πραγματικά ένα μοναδικό καλλιτέχνημα, φτιαγμένο στο χέρι από την ίδια την κ. Γκόνου.