Παρουσιάστηκε στον Ιωνικό Σύνδεσμο το βιβλίο: «Ο Βρόχος και το Δηλητήριο», του Maurizio Dessalvi, που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις «Κάμινος»

Ρεπορτάζ-Φωτογραφίες-Βίντεο: Παναγιώτα Σούγια
Η εκδήλωση ξεκίνησε με τον Πρόεδρο του Ιωνικού Συνδέσμου, κ. Γιάννη Κοντίτση, να προλογίζει την εκδήλωση, λέγοντας, μεταξύ άλλων, πως: «Σήμερα, έχουμε μια ιδιαίτερη εκδήλωση. Εμένα προσωπικά με γοητεύουν οι ιστορίες, που αφορούν ιστορίες ανθρώπων, που έζησαν κάποια χρόνια πριν. Πολλά χρόνια πριν. Όπως το βιβλίο, ας πούμε, που αφορά στην Ιστορία της Νάξου, το 1299, που είναι «Οι Έμποροι των Εθνών», έτσι κι αυτό είναι ένα βιβλίο, το οποίο αφηγείται ιστορικά γεγονότα, στην Αθήνα νομίζω, αν δεν κάνω λάθος, μια παλιά εποχή, που θα μας τη διευκρινίσουν οι ομιλητές. Είναι πολύ όμορφο να σκεφτόμαστε, να ακούμε και να βλέπουμε πώς ζούσαν οι άνθρωποι την καθημερινή τους ζωή εκείνη την εποχή.», και ακόμη αναφέρθηκε στο βιογραφικό του πρώτου ομιλητή, κ. Νίκου Κακαδιάρη. (Όλα όσα ανάφερε ο κ. Γιάννης Κοντίτσης μπορείτε να τα παρακολουθήσετε πατώντας ΕΔΩ.)

Αμέσως μετά, τον λόγο έλαβε ο Εικαστικός-Λογοτέχνης κ. Νίκος Κακαδιάρης, ο οποίος ξεκίνησε την ομιλία του λέγοντας πως: «Το βιβλίο: «Ο Βρόχος και το Δηλητήριο», είναι του Ιταλού Maurizio Dessalvi και το έχουν εκδώσει οι Εκδόσεις «Κάμινος». Το βιβλίο: «Ο Βρόχος και το Δηλητήριο», του Maurizio Dessalvi, σε μετάφραση του Νίκου Μοσχονά, από τις Εκδόσεις «Κάμινος», είναι, βέβαια, ένα ιστορικό μυθιστόρημα, που εκτυλίσσεται στη διάρκεια του σημαντικού 15ου αιώνα, τόσο για τη Δύση όσο και για την Ανατολή. Με ιστορικό φόντο την κυριαρχία των Τούρκων στην Ελλάδα αυτόν τον αιώνα, μια γυναίκα μόνη, κληρονόμος του Δουκάτου των Αθηνών, όπως το διαμόρφωσαν οι ιστορικές συνθήκες, αγωνίζεται για την επικράτηση, καθώς έχει να αντιμετωπίσει δολοπλοκίες, που εξυφαίνονται γύρω της και, παράλληλα, να ζήσει τη ζωή, που έχει ανάγκη ως άτομο. Επίτροπος του Δουκάτου της Αθήνας του γιου της Φραγκίσκο από το 1451, η Κιάρα Ατσαγιόλι, νέα γυναίκα, χήρα του Νέριο Ατσαγιόλι, λειτουργεί πότε συνωμοτικά, πότε με ραδιουργία, πότε με διπλωματία και πότε με αντρική τόλμη και γενναιότητα σε έναν κόσμο συνεχώς μεταβαλλόμενο γεωπολιτικά.
Βενετία, Αθήνα, Κωνσταντινούπολη, Ανδριανούπολη, Μέγαρα και Δαφνί είναι περιοχές, στις οποίες ο συγγραφέας στήνει το σκηνικό της δράσης της ιστορίας του, περιγράφοντάς το με κάθε δυνατή αληθοφάνεια, από όπου προβάλει το κλίμα της εποχής, το οποίο ζωντάνεψε παλιότερα ο Μιχαήλ Ζεβακό, στο έργο του: «Έρωτας και στιλέτο στα κανάλια της Βενετίας», και ο Κάρολος Ριντ στο έργο του: «Μοναστήρι και σπίτι».
Ο συγγραφέας αποδίδει με ακρίβεια την εποχή, αλλά και τα υπάρχοντα μνημεία. Βυζαντινοί ναοί, αρχαίοι ναοί και ερείπια προβάλουν στο έργο του. Η θρησκευτικότητα στην Αθήνα των Ορθοδόξων και οι διαφορές με τη Δυτική Εκκλησία, όπως, επίσης, και διαδρομές με πλοίο ή άλογο περιγράφονται στο βιβλίο.
Ωστόσο, σε όλο το έργο πέφτει η βαριά σκιά των Τούρκων, που με επικεφαλής τον Μωάμεθ τον Β΄, πολιορκούν και κυριεύουν την Κωνσταντινούπολη, όπως και όλη την Ελληνική χερσόνησο.
Ο συγγραφέας εφευρίσκει στην πορεία της αφήγησής του τον επιστολικό τρόπο για να ποικίλει τη γραφή του μυθιστορήματος, πράγμα που πέτυχε 100 χρόνια πριν η συμπατριώτισσά του Ιταλίδα Ματθίλδη Σεράο, εγκατεστημένη στην Πάτρα. Η Σεράο εξέδωσε ένα μικρό μυθιστόρημα με τον τίτλο: «Κι εκείνη δεν απήντησε», όπου περιγράφει τον απέλπιδα έρωτα ενός άντρα σε μια άγνωστη για τον αναγνώστη γυναίκα με τη μορφή επιστολών, η οποία δεν τον απαντά ποτέ. Όμως, εδώ, ο Maurizio Dessalvi, ο συγγραφέας του βιβλίου: «Ο Βρόχος και το Δηλητήριο», περιγράφει ιστορικά γεγονότα, που ενδιαφέρουν τον Έλληνα αναγνώστη, μέσα από μια αφηγηματική πλοκή, κατά την οποία συχνά ιστορικά πρόσωπα γίνονται οικεία με τη δράση τους.
Ακόμη, μέσα από ένα όνειρο της ηρωίδας ο συγγραφέας περιγράφει έναν πίνακα του Ζωγράφου Πιέρο ντε λα Φραντζέσκα, που με τη μυστηριώδη ανάπτυξη ετερόκλητων προσώπων προβλημάτισε πολύ τους Ιστορικούς της Τέχνης ως σήμερα.
Τύχη αγαθή, όμως, υπήρξε η γνωριμία του συγγραφέα με τον μεταφραστή του έργου, του Νίκου Μοσχονά, ο οποίος μέσα από την πλούσια επιστημονική κατάρτισή του κατάφερε όχι μόνο να αποδώσει το κείμενο του συγγραφέα σε άριστα ελληνικά, με εξαιρετικά ρέοντα λόγο, αλλά και να αποσαφηνίσει τον πλούτο των ονομάτων, που παρελαύνουν στο μυθιστόρημα, ως μια μεγάλη τοιχογραφία του 15ου αιώνα.
Η διαφορά είναι ότι η Αναγεννησιακή αυτή τοιχογραφία εμπεριέχει παράταιρα στοιχεία με την ανάμειξη των ετερόκλιτων εικόνων ως ένα παράξενο κολάζ, που το καθιστά στην αναγωγή του ένα σύγχρονο έργο Τέχνης.», ενώ ολοκληρώνοντας είπε πως: «Ο μεταφραστής παραθέτει έναν πλούσιο κατάλογο σημειώσεων για τον αναγνώστη, όπου επεξηγεί με τεκμήρια ιστορικά πρόσωπα και γεγονότα, περιοχές, μνημεία, λογίους, Πάπες, αντικείμενα, που εκλάπησαν από τους Σταυροφόρους το 1204, με τη Δ΄ Σταυροφορία, όπως τα άλογα του Σκόπα, που κοσμούν τον Ναό του Αγίου Μάρκου στη Βενετία. Αναφέρει, επίσης, Τούρκους αξιωματούχους, που ήταν εξισλαμισθέντες Έλληνες.».
Κατόπιν, ο κ. Κακαδιάρης ολοκλήρωσε την ομιλία του λέγοντας πως: «Όλα αυτά τα στοιχεία, που δημιουργούν το δίχτυ, όπου εξυφαίνεται το ιστορικό αυτό μυθιστόρημα, οφείλονται στην πλούσια βιβλιογραφία, που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας. Εν πάση περιπτώσει, το βιβλίο μεταφρασμένο εξαιρετικά από τον Νίκο Μοσχονά έχει τον χαρακτήρα ενός κινηματογραφικού φιλμ, που το παρακολουθούμε με αδιάλειπτο ενδιαφέρον. Ο μεταφραστής κ. Νίκος Μοσχονάς, με την επιστημονική επάρκεια του Βυζαντινολόγου, που μετείχε σε πολλά Συνέδρια, και με την εμπειρία του συγγραφέα επιστημονικών μελετών, αλλά και του Λογοτέχνη, καθώς η δραστηριότητά του αυτή απέδωσε αρκετά λογοτεχνικά έργα, έδωσε στο βιβλίο αυτό σάρκα και οστά. Ήταν, πράγματι, δύσκολο να συνδέσει το κείμενο ως Λογοτεχνία, χωρίς να υποβαθμίσει τα ιστορικά περιεχόμενα, αλλά και το αντίθετο. Η εμβρίθειά του στο βιβλίο φαίνεται στα σχόλια, τα οποία παραθέτει, για να βοηθήσει τον αναγνώστη να κατανοήσει πρόσωπα και πράγματα, στα οποία αναφέρεται ο συγγραφέας. Έτσι, καθιστά το βιβλίο ευανάγνωστο και πρόσφορο ως δώρο σε προσφιλείς φίλους και συγγενείς.». (Ολόκληρη την ομιλία του κ. Νίκου Κακαδιάρη μπορείτε να την παρακολουθήσετε πατώντας ΕΔΩ.)

Κατόπιν, ο Πρόεδρος του Ιωνικού Συνδέσμου, κ. Γιάννης Κοντίτσης ανάγνωσε και το βιογραφικό του Ιστορικού κ. Νίκου Μοσχονά, μεταφραστή και σχολιαστή του παρουσιαζόμενου βιβλίου, ο οποίος ξεκίνησε την ομιλία του λέγοντας πως: «»Ο Βρόχος και το Δηλητήριο», είναι ένας παράξενος τίτλος, σχεδόν ερμητικός, και ο υπότιτλος αφήνει νεφελώδες το θέμα, για ποια γυναίκα πρόκειται και ποιο ήταν το Τρομερό Συμβάν.
Στον πρόλογό του ο συγγραφέας μεταφέρει τον αναγνώστη στο μακρινό 1452, έναν χρόνο μετά τον θάνατο του Φλωρεντινού Δούκα της Αθήνας, Νέριο Ατσαγιόλι, όταν η χήρα του, Κιάρα Τζόρτζι Ατσαγιόλι κυβερνούσε το Δουκάτο ως επίτροπος του ανήλικου γιου της Φραγκίσκου, που ήταν ο νόμιμος κληρονόμος. Με αυτόν τον τρόπο εισάγει τον αναγνώστη στο πολιτικό κλίμα της Αθήνας του 15ου αιώνα, όταν τον ελληνικό κόσμο πλακώνει η απειλή της οθωμανικής κατάκτησης στις παραμονές του «τρομερού συμβάντος» για τον χριστιανικό κόσμο: την άλωση της Κωνσταντινούπολης, της χιλετούς Βασιλεύουσας της χριστιανικής Αυτοκρατορίας της Ανατολής.
Η περίφημη Δ΄ Σταυροφορία (1202-1205), είχε αποτέλεσμα την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους και τους Βενετούς. Όσα επακολούθησαν είναι γνωστά στους περισσότερους. Η Αυτοκρατορία μετατράπηκε σε Λατινική με την εγκατάσταση στον θρόνο του Βυζαντίου του Κόμη της Φλάνδρας Βαλδουίνου, χάρη στην ανοχή και στήριξη των Βενετών, και ως Πατριάρχης εκλέχτηκε ο Βενετός Θωμάς Μοροζίνι.
Η Ελληνορωμαϊκή Αυτοκρατορία συρρικνώθηκε στη Βιθυνία, ως Αυτοκρατορία της Νίκαιας, ενώ αναδείχθηκαν η Αυτοκρατορία του Πόντου και το Δεσποτάτο της Ηπείρου στη Δυτική Ελλάδα. Οι λοιπές ελληνικές χώρες αποδόθηκαν ως φεουδαρχικές ηγεμονίες σε εξέχοντες Σταυροφόρους.
Η Αττική με τη Βοιωτία δόθηκαν στον Βουργουνδό Όθωνα De la Roche, που αργότερα έλαβε τον τίτλο του Δούκα. Στην επικράτειά του περιλαμβανόταν η Αττική και η Μεγαρίδα, η Βοιωτία και αργότερα το Άργος και η Ναυπλία. Κέντρο του Δουκάτου ήταν η Θήβα. Είχε ακμάσει τότε στη Μεταξουργία και στο εμπόριο. Ένα στοιχείο, που σχετίζεται και με το έργο, που παρουσιάζεται, είναι η Μονή του Δαφνιού, που είχε μετατραπεί σε Δουκική Μονή Κιστερκιανών Ρωμαιοκαθολικών Μοναχών, και εκεί θάβονταν οι Δούκες της Αθήνας.
Το 1388, κύριος της Αθήνας έγινε ο Φλωρεντινός Τραπεζίτης Νέριο Ατσαγιόλι, που ήδη τρία χρόνια πριν είχε καταστεί κύριος της Κορίνθου. Δεν θα σας αναφέρω λεπτομέρειες για εκείνη την περίπτωση, θα φτάσουμε, όμως, στο ότι ο Αντώνιος Ατσαγιόλι, γιος του Νέριο, είχε νυμφευθεί κόρη Έλληνα Ιερέα από τη Θήβα, και σε δεύτερο γάμο τη Μαρία Μελισσηνή. Αυτό είναι πολύ σημαντικό, γιατί είχε αρχίσει έτσι ένας εξελληνισμός του Δουκάτου.

Στην εποχή των Ατσαγιόλι, επιφανείς Φλωρεντινοί Οίκοι είχαν εγκατασταθεί στην Αττικη (Acciaiuoli, Machiavelli, Pitti, Medioci) και όλοι αυτοί ζούσαν έναν πολύ όμορφο βίο κυνηγώντας στα περίχωρα της Αθήνας.
Ο Αντώνιος εγκαταστάθηκε στην Ακρόπολη και μετέτρεψε τα Προπύλαια σε Ανάκτορο Δουκικό. Αυτό σημαίνει ότι άρχισε μία διασκευή κατά το Φλωρεντινό ήθος και έγινε το επισημότερο Μέγαρο της μεσαιωνικής εποχής.
Να σας πω απλώς ότι ένας άλλος Φλωρεντινός, που είχε επισκεφτεί την Αθήνα, έγραφε στον θείο του Μακιαβέλι, όχι τον γνωστό, ότι: «Θείε μου, δεν μπορείς να διανοηθείς τι ομορφιά υπάρχει σ’ αυτό το κάστρο και σ’ αυτό το παλάτι. Δεν υπάρχει στον κόσμο δεύτερο.».
Τον Αντώνιο διαδέχθηκε ο Νέριος ο Β΄. Ωστόσο, ο γιος του προκατόχου του είχε σταλεί στην Ανδριανούπολη, ο Φράγκος Ατσαγιόλι, ως όμηρος του πατέρα του Μεχμέτ, του Μωάμεθ. Και έτσι συνήψε μία στενή φιλία με τον μετέπειτα Σουλτάνο.
Ο Νέριος Β΄ νυμφεύθηκε την όμορφη Κιάρα Τζόρτζι, κόρη του Βενετικής καταγωγής Νικολάου Γ΄ Τζόρτζι, που ήταν Μαρκήσιος της Βοδονίτσας και κύριος του 1/3 της Ευβοίας, με έδρα την Κάρυστο. Από την Κιάρα απέκτησε έναν γιο, τον Φραγκίσκο, που όπως είπαμε και πριν είχε καταστεί νόμιμος κληρονόμος του Δουκάτου.
Όταν πέθανε ο Νέριος εμφανίστηκε στην Αθήνα ένας δυναμικός Βενετός έμπορος, ο Βαρθολομαίος Κονταρίνι, αρρενωπός, γιος του Καστελλάνου του Ναυπλίου, τον οποίο ερωτεύτηκε η Δούκισσα και, τελικά, τον παντρεύτηκε. Τώρα, το πώς τον παντρεύτηκε, αφού αυητός ήταν ήδη παντρεμένος στη Βενετία, είναι μια άλλη υπόθεση, που χαρακτηρίζεται ακριβώς από τον τίτλο του έργου, που λέει: «Ο Βρόχος και το Δηλητήριο». Γιατί φρόντισε πρωτύτερα, προτού παντρευτεί, να δηλητηριάσει τη γυναίκα του, η οποία ήταν ασθενική, και έτσι του άνοιξε ο δρόμος προς την Αθήνα.
Το έργο του Dessalvi είναι η τραγική ιστορία της τελευταίας Δούκισσας της Αθήνας, αλλά και των τελευταίων ημερών του Δουκάτου, που έμελλε να ακολουθήσει την τύχη της Κωνσταντινούπολης, όπως και άλλες ελληνικές πόλεις.
Είχαμε συζητήσει πολλές φορές με τον συγγραφέα τα γεγονότα εκείνης της εποχής, βαδίζοντας στους δρόμους της Αθήνας και ανάμεσα στα αρχαία κατάλοιπα ή επισκεπτόμενοι τις τελευταίες Βυζαντινές εκκλησιές.
Ο Dessalvi δεν γράφει Ιστορία, ωστόσο, στο γράψιμό του διακρίνεται το χάρισμα να βλέπει τα συμβάντα με βλέμμα Ιστορικού. Παρατηρεί τα γεγονότα, μελετά την επίδρασή τους στα πρόσωπα, είτε αυτά έχουν ισχυρό ή ασθενή χαρακτήρα, είτε φλέγονται από τα πάθη, πάντοτε εξαρτημένα από τους ισχυρούς, απλά όργανα.
Η υπόθεση εξελίσσεται στην Αθήνα, στη Βενετία, στην Ανδριανούπολη, στην Κωνσταντινούπολη, στα Μέγαρα, στο Δαφνί. Ο συγγραφέας περιγράφει με επιμέλεια κάθε τόπο σαν να του είναι οικείος βιωμένος χώρος. Γνωρίζει την τοπογραφία, τις αποστάσεις, τις διαδρομές και τον χρόνο που χρειάζεται ο ταξιδιώτης με το πλοίο ή το άλογο. Όλα αποδίδονται με αληθοφανή ακρίβεια. Οι αφηγηματικές σελίδες συμπληρώνονται από σειρά πλασματικών επιστολών, σχεδιασμένων από τον συγγραφέα, αλλά που αποδίδονται στα κύρια πρόσωπα του δράματος, και αποστέλλονται προς τους συγγενείς ή απευθύνονται στον Σουλτάνο και σε άλλα ισχυρά πρόσωπα. Άλλες επιστολές στέλνονται από τον ίδιο τον Σουλτάνο προς διάφορα πρόσωπα ή ανταλλάσσονται μεταξύ δευτερευόντων προσώπων της αφήγησης. Μέσα από αυτές τις επιστολές γίνεται η εξιστόρηση των γεγονότων και ερμηνεύονται καταστάσεις, πλαισιώνοντας με ουσιαστικά στοιχεία το νήμα της ιστορικής αφήγησης.
Ο χώρος και το κλίμα αναδύεται μερικές φορές με τρόπο άμεσο και πάντοτε ακριβή, όπως στην περιγραφή της χιονισμένης Ακρόπολη, τα Χριστούγεννα του 1453.
Με αφηγηματική λεπτότητα περιγράφονται οι ανησυχίες της Δούκισσας, που έμεινε μονάχη στην Αθήνα, κυριευμένη από τον φόβο για την τύχη του συζύγου και του παιδιού της, που κατέληξαν όμηροι στην Αυλή του Σουλτάνου.
Ανάμεσα σε δυσκολίες, φόβους και ελπίδες εμπλέκονται στην αφήγηση ιερές παραδόσεις της Ανατολικής και της Δυτικής Εκκλησίας.
Ο συγγραφέας κατόρθωσε να συλλάβει και να αντιληφθεί το κλίμα θρησκευτικότητας του ελληνικού κόσμου, και να το ενώσει με το αντίστοιχο Δυτικό, όπως όταν αναφέρεται στον Ακάθιστο Ύμνο, που τον χαρακτηρίζει ως ένα από τα ωραιότερα ποιήματα σε ελληνική γλώσσα.
Έπειτα ακολουθεί η εκπληκτική περιγραφή του ονείρου της Κιάρας, με το μαρτύριο του Χριστού, δεμένου σε μια κολώνα της Στοάς των Προπυλαίων, να δέχεται τη μαστίγωση παρουσία του Σουλτάνου και του Πόντιο Πιλάτου, στη μορφή του οποίου η Κιάρα αναγνώρισε τον Αυτοκράτορα Ιωάννη Ε΄ τον Παλαιολόγο, που είχε συναντήσει στην Κωνσταντινούπολη.», και ανάγνωσε το σχετικό απόσπασμα από το βιβλίο.

Ολοκληρώνοντας, ο κ. Μοσχονάς, είπε πως: «Ο Βρόχος και το Δηλητήριο, είναι τα δύο όργανα, που χρησιμοποιήθηκαν για να δολοφονηθούν σε διαφορετικούς χρόνους και για διαφορετικούς λόγους οι δύο σύζυγοι του Βαρθολομαίου Κονταρίνι. Το βιβλίο του Dessalvi, που φέρει αυτόν τον τίτλο, είναι ένα λογοτεχνικό έργο, βασισμένο σε πραγματικά γεγονότα, αλλά που περιγράφονται και ερμηνεύονται με έξοχο τρόπο από μια φαντασία, που εμβαθύνει στην πραγματικότητα, αναζητώντας σημεία και όψεις σκιασμένες ή παραμελημένες για να την αναδείξει και να την παρουσιάσει στις δικές της διαστάσεις και όψεις, όπως μία εκλεπτυσμένη λογοτεχνία μπορεί να το κάνει, χρησιμοποιώντας γλώσσα ιδιαίτερα εκφραστική και ωραία. Γι’ αυτό ακριβώς και το βιβλίο έχει αυτό το εκπληκτικό εξώφυλλο, το οποίο προέρχεται από το Μουσείο της Νέας Υόρκης. Είναι μία σπάνια απεικόνιση και παρουσιάζει την Ακρόπολη με τον Φράγκικο πύργο, ο οποίος δεν υπάρχει πια. Γκρεμίστηκε στα τέλη του 19ου αιώνα. Σας ευχαριστώ.». (Ολόκληρη την ομιλία του κ. Νίκου Μοσχονά μπορείτε να την παρακολουθήσετε πατώντας ΕΔΩ.)

Η εκδήλωση έκλεισε με τον Πρόεδρο του Συνδέσμου κ. Γιάννη Κοντίτση να προσφέρει στους ομιλητές από ένα αναμνηστικό βιβλίο ως δώρο, ενώ ακολούθησε και ένα κέρασμα, κατά τη διάρκεια του οποίου οι παρευρισκόμενοι βρήκαν την ευκαιρία να μιλήσουν με τους ομιλητές αλλά και μεταξύ τους για το παρουσιαζόμενο βιβλίο.

Στην εκδήλωση παραβρέθηκαν, μεταξύ άλλων, η Πρόεδρος της Δημοτικής Επιτροπής Πολιτισμού του Δήμου Νέας Ιωνίας κ. Κωνσταντίνα Σιμονετάτου-Καλέμη, η Πρόεδρος της Δημοτικής Επιτροπής των ΚΕ.ΒΡΕ.Φ.Ο. του Δήμου Νέας Ιωνίας κ. Φωτεινή Ρόδη, η υπεύθυνη Δημοσίων Σχέσεων της Ένωσης Σπάρτης Μικράς Ασίας κ. Ξένια Παλλιόγλου, τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου του Ιωνικού Συνδέσμου κ.κ. Δέσποινα Γεωργαντζή (Αντιπρόεδρος), Φωτεινή Παπαδοπούλου (Γενική Γραμματέας), Βασιλική Μελέτη (Ειδική Γραμματέας) και Κωνσταντίνος Στούπης (Ταμίας), καθώς και ο Επίτιμος Πρόεδρος του συλλόγου κ. Τάκης Κωστιδάκης.