Παρουσιάστηκε με επιτυχία στη Νέα Ιωνία Αττικής η Ανθολογία με τίτλο: «100 Χρόνια Νέα Ιωνία – Ποίηση και Πόλη»

Ρεπορτάζ-Φωτογραφίες: Παναγιώτα Σούγια

Η αξιόλογη αυτή εκδήλωση ξεκίνησε με χαιρετισμό, που απηύθυνε η Δήμαρχος Νέας Ιωνίας Αττικής, κ. Δέσποινα Θωμαΐδου,

και ακολούθησε χαιρετισμός της δημοτικής συμβούλου και μέλους του Ιδρύματος «Τάκης Σινόπουλος-Σπουδαστήριο Νεοελληνικής Ποίησης» κ. Αναστασίας Κλάρα.

Στη συνέχεια, η Ηθοποιός κ. Σοφία Μάνεση ανέγνωσε ένα κείμενο του κ. Τάσου Γαλάτη, με τίτλο: «Οι ποιητές», και αμέσως μετά τον λόγο έλαβε ο Πρόεδρος του Ιδρύματος, κ. Ξάνθος Μαϊντάς, λέγοντας πως: «100 χρόνια της πόλης μας. Πέρασαν πολλοί ποιητές. Η Ιωνία έχει αναδείξει σημαντικά ονόματα της ποίησης και συνδέουμε την ποίηση με την πόλη, γιατί πιστεύω πως η Πολιτεία χρειάζεται λόγο να αρθρώσει, και ο λόγος αυτός να είναι λόγος δημιουργικός. Καθώς προχωράει, αν δεν αρθρώνει λόγο, αυτοκαταστρέφεται. Το πιθανότερο είναι ότι ο λόγος, αν είναι λογοτεχνικός, ποιητικός, που δίνουμε έμφαση εμείς, ιδιαίτερα στην Ιωνία, είναι για να μπορέσει να μιλήσει για το κακώς κείμενο. Συνεπώς, η ποίηση είναι μια θεραπεία της πόλης. Μα, πώς είναι θεραπεία; Δεν μπορεί να το διορθώσει, παρά μόνον να το διαγνώσει και να μιλήσει γι’ αυτό με γλώσσα πολύ αληθινή και γνήσια. Στην Ιωνία υπάρχει κάτι σημαντικό. Σε κάθε βήμα της, από την αρχή της εδώ και 100 χρόνια, υπήρξαν ποιητές, οι οποίοι μίλησαν για την περίοδο εκείνη. Ο Σημηριώτης. Λίγα πράγματα θα πω. Ο Σημηριώτης, εκείνο που έκανε ήταν ότι μίλησε για την Ιωνία των ανθρώπων που ήρθαν κάτω από την απειλή «στόματος μαχαίρας», την προσφυγιά, που ήρθε εδώ παρόλο το κακό που είχε συμβεί και όλον τον Πολιτισμό, που έφερε μαζί της.

Μεταγενέστερες φάσεις. Ο ποιητής Σινόπουλος. Ιωνιώτης, όχι γέννημα θρέμμα Ιωνίας, αλλά έμεινε στην Ιωνία και συνδέθηκε με τον κόσμο. Οι βόλτες του στον Περισσό εμένα πάντοτε στο ποιητικό έργο του με συναρπάζουν. «Αισθάνθηκα έναν πόνο βαθύ σαν καυτή βελόνα στην ωμοπλάτη.». Περίπου, πάθαινε έμφραγμα. «Σηκώθηκα και έκανα μία βόλτα στον Περισσό. Όταν πέρασε, γύρισα και συνέχισα τη δουλειά μου.». εξαιρετική η περιγραφή, ενός ανθρώπου που είχε περάσει πάρα πολλά, ώστε να μην φοβάται και τον θάνατο. Κάπνιζε, βέβαια, και πάρα πολύ. Μίλησε για την Ελλάδα και την Ιωνία του Μεταπολέμου.
Και έρχεται η ομάδα εκείνη των ποιητών, μέσα στους οποίους είναι, και βρίσκεται με μεγάλη χαρά μου σήμερα μαζί μας, ο Τάσος Γαλάτης. Ο Γαλάτης και ο Ρουμελιωτάκης, οι οποίοι μίλησαν για τη μεταπολεμική Ελλάδα σε όλη την πολιτική της και σε όλη τη φθορά της, στις δυσκολίες της, τη μεγάλη φτώχεια της την περίοδο της δεκαετίας του 1950.
Ακόμα-ακόμα, ο Στεργιάδης, ο οποίος θα μιλήσει πάλι για τη νεότερη γενιά των ανθρώπων, με την ιδιομορφία τους, και να τους παρουσιάσει με τη δική του ιδιόμορφη πέννα. Η γενιά της αμφισβήτησης.
Άρα, προχωράμε με τέτοιον τρόπο. Πιστεύουμε ότι η Ιωνία έχει σημαντικούς ποιητές, όπως είχαμε αναδείξει. Οι ποιητές αυτοί έχουν αρθρώσει λόγο για την πόλη. Η πόλη στέκεται στα πόδια της εφόσον αρθρώνεται λόγος πολιτικός, που στην περίπτωση μπορεί να είναι ποιητικός.
Έτσι, λοιπόν, όταν το Ίδρυμά μας δημιουργήθηκε και άρχισε να στέκεται στα πόδια του (ήδη, ο παλαιότερος εξ υμών, ο Γιάννης Πατίλης βρίσκεται μαζί μας, είναι μέλος του Ιδρύματος από το 1999, και ήδη λίγο πιο πριν είχε γράψει τους δύο τεράστιους τόμους, τους πολύ ενδιαφέροντες, για τον Σημηριώτη) και συνεχίζουμε, θέλω να πιστεύω , σ’ αυτήν την ποιητική παράδοση. Και έχουμε βάλει ως σκοπό μας το Ίδρυμά μας κάποια στιγμή να είναι κέντρο αναφοράς της ποίησης στα ελληνικά γράμματα και στη διάδοσή τους, είτε στον μικρότερο κόσμο της Ιωνίας, είτε στον μεγαλύτερο κόσμο της Ευρώπης και της Αμερικής, με τους οποίους ήδη έχουμε αρχίσει και έχουμε καλή επικοινωνία.
Τελειώνοντας, θα ήθελα να πω ευχαριστίες, πρώτα και κύρια σε όλους τους συναδέλφους του Ιδρύματος, που παλεύουμε γι’ αυτήν την ποιότητα. Ο Γιάννης, είχε εξαιρετικές ιδέες. Και η ιδέα της Ανθολογίας του ’21 και η ιδέα του βιβλίου αυτού είναι του Γιάννη Πατίλη. Ξεκινάνε από τον Γιάννη Πατίλη, και το Ίδρυμα έχει αποκτήσει μια καλή συλλογικότητα, πιστεύω. Και όλοι το «πολεμήσαμε» και το κατορθώσαμε.
Ευχαριστώ στα μέλη του Ιδρύματος και σίγουρα στη Δημοτική Αρχή της Νέας Ιωνίας, που βοήθησε πάντοτε με όλους τους τρόπους. Αλλά, βασικά, στον Πολύκαρπο Πολυκάρπου, που έκανε όλη τη δουλειά. Τον θυμάμαι πάρα πολλές ημέρες, ατέλειωτες ώρες, στη Βιβλιοθήκη του Ιδρύματος, να σκαλίζει Ιωνία και Ποίηση, Πόλη και Ποίηση. Σήμερα, έχουμε αυτό το αποτέλεσμα.
Θα ήθελα, επίσης, να ευχαριστήσω παράγοντες, που είναι γι’ αυτό το βιβλίο: ο κ. Αστήθας και ο κ. Γαλανάκης. Εξαιρετικοί νέοι Φιλόλογοι, που επιμελήθηκαν την έκδοση λέξη προς λέξη.
Είναι κρίμα που δεν είναι μαζί μας ο Βλαδίμηρος Καϊσερλόγλου. Αναφέρεται στον Κολοφώνα. Μας έφερε φωτογραφίες από τη «Μουταλάσκη». Με συγκινούν πολύ αυτά. Οι πατεράδες μας ήταν φίλοι στη «Μουταλάσκη». Δουλεύανε μαζί Τεχνίτες, της καλής εποχής. Τότε που υπήρχε και Βιομηχανία και Καλλιτεχνίες.
Και, βέβαια, τον Λουκά Χριστοδούλου, που μας βοήθησε, δίνοντάς μας πολύτιμο υλικό.».

Ακολούθως αναγνώστηκαν ποιήματα των κ.κ. Νίκου Γαζέπη και Τάσου Γαλάτη, και αμέσως μετά τον λόγο έλαβε ο Επιμελητής της Ανθολογίας, Ηθοποιός, Σκηνοθέτης και Κριτικός Θεάτρου, Ποιητής κ. Πολύκαπρος Πολυκάρπου, ο οποίος είπε τα ακόλουθα:
«Ονομάζομαι Πολύκαρπος Πολυκάρπου. Είμαι Ιωνιώτης, γεννήθηκα, μεγάλωσα και ζω εδώ. Καμαρώνω να λέω ότι οι γονείς μου, και όλοι οι συγγενείς μου, που ήταν Σπαρταλήδες, οίκησαν πρώτοι αυτήν την πόλη. Τη γνωρίζω αυτήν την πόλη. Γνωρίζω τα άγη και κλέη της, τα φανερά και τα κρυφά της, τα ολόφωτα καταμεσήμερά της και τα κατασκότεινα μεσονύχτιά της.
Η Νέα Ιωνία, αγαπητοί φίλοι, χτίστηκε επάνω στα συντρίμμια ενός ονείρου που έγινε εφιάλτης: της Ελλάδα των πέντε θαλασσών και των δύο ηπείρων. Στα θεμέλια της, αντί για λίθο, έχει ένα τραύμα, το τραύμα του ξεριζωμού, το οποίο στο διάβα του πανδαμάτορα χρόνου, αν και μεταφέρεται, όπως το αρχαίο άγος, από γενιά σε γενιά, μεταμορφώνεται σε απαντοχή, σε δύναμη ζωής, σε πείσμα για επιβίωση.
Οι οικιστές της, μια χούφτα άνθρωποι από τη Σπάρτη της Ανατολής, έφεραν μαζί τους, εκτός από τις πατροπαράδοτες τέχνες τους, την ταπητουργία και τη ροδελαιοπαραγωγή, κάτι άλλο πιο δυνατό, τόσο δυνατό όσο και η ίδια η ζωή. Την απόφασή τους να ζήσουν και να διεκδικήσουν αυτό που τους ανήκε δικαιωματικά, αυτό που τόσους αιώνες στην Ανατολή ήταν η μόνη αιτία της ύπαρξής τους: να είναι Έλληνες.

Με αυτό το ψυχικό έρμα η Νέα Ιωνία και οι άνθρωποί της διένυσαν τον Ελληνικό ιστορικό χρόνο, προχωρώντας, σαν ήρωες τραγωδίας, από την περιπέτεια στην αναγνώριση, από τη γνώση στο αντίθετό της, από τον οικισμό στην πόλη, από την κοινότητα στον Δήμο, από την παραδοσιακή μικρασιατική ατμόσφαιρα της νοσταλγίας και της ελπίδας, στο μεταμοντέρνο πολιτικό και πολιτιστικό σήμερα.
Ο Ηράκλειτος, λέει ότι «ο χρόνος είναι ένα παιδί που παίζει πεντόβολα». Σε αυτό τον χωρο-χρονικό παιχνίδι η Νέα Ιωνία, μέχρι σήμερα τουλάχιστον, επιβιώνει αξιοπρεπώς.
Ένα στεφάνι από ευωδιαστά λουλούδια είναι η ανθολογία, αγαπητοί φίλοι, που άγουν την ψυχή και ευφραίνουν τις αισθήσεις. Έτσι, τουλάχιστον, συνέλαβε την έννοια, γλωσσικά και πραγματολογικά, ο Μελέαγρος, ο οποίος τον 1ο π.Χ. αιώνα συνέθεσε την πρώτη ανθολογία επιγραμμάτων και ποιημάτων και την ονόμασε «Στέφανο».
Έχοντας για πρότυπο τον «Στέφανο» του Μελεάγρου, ο Φϊλιππος ο Θεσσαλονικεύς (μέσα μτου 1ου αιώνα), εκατόν πενήντα χρόνια αργότερα, θέλοντας να συμπληρώσει το έργο του, συνέθεσε τον δικό του «Στέφανο».
Τέλη 9ου αρχές 1ου αιώνα, ο Κωνσταντίνος Κεφαλάς συνθέτει την ανθολογία που φέρει το όνομά του.
Σήμερα, υπάρχουν ανθολογίες, γενικές και ειδικές, για κάθε θέμα από τη λογοτεχνία (ποίηση, πεζογραφία, θέατρο) έως τη μαγειρική, από τη μαγειρική έως τις ανθολογίες των ανθολογιών.

Αναλαμβάνοντας να συνθέσω και να συντάξω την ανθολογία της πόλης μας, γνώριζα, όπως και ο Δικαιόπολις των Αχαρνέων του Αριστοφάνη, ότι βάζω το κεφάλι μου στον τάκο του Χασάπη. Αν η πρώτη σημασία του ρήματος «ανθολογώ» είναι «συλλέγω», τότε συνακόλουθα το ίδιο ρήμα σημαίνει και «επιλέγω». Αυτή ακριβώς η επιλογή που κουβαλάει μέσα της, υπόγεια και ύπουλα, την έννοια του «κρίνω», και μετατρέπει την όλη πράξη της ανθολόγησης σε ρωσική ρουλέτα.
Η επιλογή των ανθέων, που θα αποτελέσουν τον στέφανο της ανθολογίας, αν και είναι πράξη που επιτελείται στο παρόν, φιλοδοξεί να επιβιώσει στο μέλλον, διεκδικώντας την κανονικότητα ενός κανόνα. Απέναντι σε αυτό το μέλλον είμαι άοπλος. Δεν έχω όπλα να υπερασπιστώ της επιλογές μου και είμαι στο έλεος της επιείκειας των αναγνωστών και των εγκύρων ή μη εγκύρων κριτικών.
Καμιά ανθολογία δεν τελειώνει με μια τελεία, στη θέση της βρίσκουμε πάντα μια παρατεταμένη σειρά αποσιωπητικών ….. που ενώ σημαίνουν το πεπερασμένο της στιγμής έναντι του σύμπαντος χρόνου, διεκδικούν, ταυτόχρονα, και αναιδώς, μια θέση σε αυτόν.
Η Ανθολογία είναι μία Ανθολογία ποιημάτων, όχι ποιητών. Μέσα από αυτά προβάλλει η Νέα Ιωνία σαν τόπος, σαν ιστορία και σαν βίωμα. Άνθρωποι, καταστάσεις, συμπεριφορές, η μακρο-ιστορία και η μικρο-ιστορία, η ενδεχομενικότητα και το τυχαίο, όλα στο χωνευτήρι της ποίησης, που είναι του άλγους δοκιμή εν Φαντασία και Λόγω , ή, αν προτιμάτε, ανάπτυξη στίλβοντος ποδηλάτου. Αν, όπως επιμένει ο αείμνηστος φίλος μου, Χρίστος Ρουμελιωτάκης, βασιζόμενος σε ρήση του Σεφέρη, ότι ο ποιητής δημιουργεί τα πράγματα ονομάζοντάς τα, τότε η ανθολογία αυτή, όπου τα άνθη μιλούν και οι δρόμοι είναι λευκοί, δημιουργεί το ποιητικό πρόσωπο της πόλης μας, αναδύοντάς την από το μη είναι στο είναι, για να θυμηθούμε και τον Πλάτωνα.
Η ανθολογία είναι μια ειδική ανθολογία, αναζητά το ποιητικό πρόσωπο ενός χωρό-τοπου, μιας κοινότητας, ενός συνοικισμού προσφύγων, που έχει εξελιχθεί σε μια σύγχρονη πόλη. Με τη σκέψη ότι ποιήματα για τη Νέα Ιωνία δεν θα μπορούσαν να γράψουν μόνο ποιητές που γεννήθηκαν εδώ, όπως ο Βάσος Η. Βογιατζόγλου, ο Νίκος Γαζέπης, άλλοι που κατοίκησαν εδώ για πολλά χρόνια και μετά μετοίκησαν, όπως ο Γιώργος Γεραλής, τέλος αυτοί που εγκαταστάθηκαν εδώ ως εσωτερικοί μετανάστες (Χρίστος Ρουμελιωτάκης, Γιάννης Κορίδης, Γιάννης Πλαχούρης), ερεύνησα ποιητές που ακμάσαν μετά το 1922 και ποιητές που η Μικρασιατική καταστροφή επηρέασε το έργο τους (Παλαμάς, Σκίπης).
Εκτός από τα ποιήματα, που αναφέρονται άμεσα στη Νέα Ιωνία, βρήκα και άλλα ποιήματα, που έμμεσα ή κρυπτικά μιλούν για την πόλη μας. Τα σχόλια που τα συνοδεύουν είναι γεωγραφικά, μυθολογικά, πραγματολογικά και ιστορικά.
Τα ανθολογούμενα ποιήματα ανήκουν σε όλες τις σχολές, διατρέχουν όλη τη γκάμα των συναισθηματικών διαθέσεων, από την ολόφωτη ενάργεια στην πιο σκοτεινή εσωτερική υπαρξιακή κρίση.
Συνέλεξα τα ποιήματα από πρωτογενείς πηγές και αναφορές του Τύπου. Τη διάρθρωσα σε τρία μέρη. Το πρώτο έχει τον τίτλο: «Το τραύμα», και μιλάει για τον ξεριζωμό. Το δεύτερο, με τίτλο: «Ποιήματα και Ποιητές», περιέχει ποιήματα με αναφορά στη Νέα Ιωνία. Το τρίτο έχει τραγούδια για τη Νέα Ιωνία ρεμπέτικα, αντιστασιακά, σύγχρονα έντεχνα και το τέταρτο αλιεύει από τη διαχρονία του τοπικού Τύπου σατιρικά στιχουργήματα, που ελέγχουν τους τοπικούς άρχοντες. Στο ίδιο αυτό κεφάλαιο συμπεριλαμβάνω και έμμετρες διαφημίσεις, που κάποιες από αυτές, εκτός από ευρηματικές, είναι και καλά στιχουργημένες.
Μια σκηνοθεσία είναι η ανθολογία, που διαπλέκεται γύρω από ένα κεντρικό σκηνοθετικό εύρημα: το να συνδυάσει το κάθε ποίημα με κάποια ιστορική στιγμή του τόπου, ώστε τα ποτάμια της ποίησης και της ιστορίας, που ρέουν παράλληλα, να σμίξουν. Αν το εύρημα είναι ευφυές ή βλακώδες αυτό θα το κρίνετε εσείς. Αν, επιπλέον, διανοηθήκατε ότι με τα παραπάνω θέλω να πάω κόντρα στον Αριστοτέλη, που υποστηρίζει ότι «η ποίηση είναι φιλοσοφωτέρα της Ιστορίας», και ότι το «καθ’ όλου» της πρώτης δεν συμπλέει με το «επί μέρους» της δεύτερης, ησυχάστε, ούτε που πέρασε από το μυαλό μου.
Κανένα, όμως, σκηνοθετικό εύρημα δεν μπορεί να υλοποιηθεί χωρίς υποστήριξη. Και αυτή την υποστήριξη τη βρήκα στα έργα των τριών πατριωτών μου, γόνων, όπως και εγώ, Μικρασιατών προσφύγων, από αυτούς που πρώτοι οίκησαν την πόλη μας: του Βάσου Η. Βογιατζόγλου, του Χάρη Σαπουντζάκη και του Λουκά Χριστοδούλου. Τους ευχαριστώ.
Αγαπητοί φίλοι, δούλεψα την ανθολογία έχοντας κατά νου και κατά καρδιά τον αείμνηστο φίλο μου ποιητή Χρίστο Ρουμελιωτάκη, στη μνήμη του οποίου την αφιερώνω. Του ποιητή, που όσο και αν ήθελε, δεν μπόρεσε, τελικά, να κλείσει μια «τίμια» συμφωνία με τον θάνατο.
Να είστε καλά.».

H ποιητική βραδιά συνεχίστηκε και ολοκληρώθηκε με την ανάγνωση ποιημάτων ανθολογούμενων ποιητών από την Ηθοποιό κ. Σοφία Μάνεση, με τον ιδιαίτερο χαρακτηριστικό τρόπο της, αλλά και από τους κ.κ. Ξάνθο Μαϊντά, Πολύκαρπο Πολυκάρπου, Γιάννη Πατίλη κ.ά..