Παρουσιάστηκε η ανθρωπολογική μελέτη για τον (μετά) πανδημικό λόγο στην Ελλάδα, με τίτλο: «Πήραμε τις ζωές μας πίσω;»

Ρεπορτάζ-Φωτογραφίες: Παναγιώτα Σούγια
Πρόκειται για μια συγκλονιστική και ιδιαίτερα αποκαλυπτική μελέτη για τον (μετά) πανδημικό λόγο στην Ελλάδα, πλούσια σε τεκμηριωμένες μαρτυρίες ανθρώπων, οι οποίοι έζησαν από πρώτο χέρι πράγματα και καταστάσεις πρωτόγνωρες, στην πραγματικότητα στερούμενες επαρκούς επιστημονικής επιχειρηματολογίας, δυσκολεύοντας τη ζωή εκατοντάδων χιλιάδων πολιτών, οι οποίοι υποχρεώνονταν να ακολουθούν «τυφλά» αμφιλεγόμενες οδηγίες και μέτρα, αλλά ανθίσταντο στον οφθαλμοφανέστατο παραλογισμό που επικρατούσε, και τη στάση τους αυτή την «πλήρωσαν» με διάφορους τρόπους.

Την εκδήλωση συντόνισε η Εκπαιδευτικός-Μεταφράστρια κ. Λίνα Φιλοπούλου, η οποία προηγουμένως ανέφερε για το βιβλίο πως: «Είναι ένα σημαντικό εκδοτικό εγχείρημα, το οποίο συνδυάζει δύο πρωτοτυπίες. Είναι μία από τις ελάχιστες εθνογραφίες στην Ελλάδα, που εκπονήθηκε από δύο ανθρωπολόγους, και, επίσης, η πρώτη εθνογραφία, που διασταυρώνει την Ανθρωπολογία της Υγείας με την κριτική Σπουδών Αναπηρίας, αναδεικνύει τις δυνατότητες συνεργασίας αυτών των δύο κοντινών επιστημονικών τόπων και συνομιλεί μαζί τους διεπιστημονικά.», προσθέτοντας πως: «Με την Έρη και τον Λάζαρο μάς συνδέει μία φιλία πολλών χρόνων και μέσα από κοινές πολιτικές διαδρομές με τίμησαν σήμερα με τον συντονισμό της παρουσίασης του βιβλίου τους.».

Αμέσως μετά, τον λόγο έλαβε κ. Κώστας Αναστόπουλος, εκδότης των εκδόσεων «Αλήστου Μνήμης», ο οποίος προλογίζοντας την εκδήλωση ανέφερε μεταξύ άλλων πως: «Ήθελα να σας πω για την απόφαση να εκδώσω το συγκεκριμένο βιβλίο. Δεν είναι το πρώτο που βγάζω για τα θέματα με τα οποία καταπιάνεται. Η λεγόμενη πανδημία του κορωνοϊού έχει αφήσει το στίγμα της στην Ελλάδα, όπως έχει γίνει αντίστοιχα στις περισσότερες χώρες της Δύσης, όπου τα κράτη επέβαλλαν συντονισμένα βιοπολιτικές εγκλεισμού, περιοριστικών μέτρων και υποχρεωτικού εμβολιασμού, μέσω εξοντωτικών απειλών. Μπορούμε να πούμε ότι πλέον ζούμε σε μία μετά «covid» εποχή. Τα Μ.Μ.Ε. δεν ασχολούνται πλέον. Και αν εξαιρέσουμε μερικά χλιαρά ιατρικά ανακοινωθέντα, το ζήτημα πάει να ξεχαστεί από τη δημόσια σφαίρα. Ήδη, σε αυτό συντελούν ψυχαναλυτές και κοινωνιολόγοι, που αφιερώνουν τόνους περιοδικών και βιβλίων σε όλους όσοι αρνήθηκαν να υπακούσουν στα μέτρα και αντιστάθηκαν είτε ατομικά είτε συλλογικά σε αυτά. Πολλοί, μάλιστα, βάζοντας μπροστά την αξιοπρέπεια και τα δικαιώματά τους απέναντι στην ίδια την επιβίωσή τους. Νομίζω ότι πολλοί, από όλους όσοι βρίσκονται εδώ πέρα σήμερα, ανήκουν σ’ αυτήν την κατηγορία των ανθρώπων.», προσθέτοντας πως: «Αυτή η ενασχόληση κοινωνιολόγων, ακαδημαϊκών, ψυχαναλυτών και διαφόρων άλλων δημοσιογράφων καθιστά αυτά που περάσαμε ένα παρελθοντικό γεγονός χωρίς καμία μνήμη. Και έτσι, με μεγάλη χαρά αποφάσισα να εκδώσω αυτές τις έρευνες της Έρης Σαμικού και του Λάζαρου Τεντόμα, γιατί διέκρινα ότι απέχουν πολύ από το να είναι μια στείρα ακαδημαϊκή έρευνα.», ενώ ολοκληρώνοντας επισήμανε πως: «Οι συγγραφείς, όλον αυτόν τον καιρό της πανδημίας αντιστάθηκαν με κείμενά τους και με παρεμβάσεις τους. Και το βιβλίο αυτό έχει ένα διπλό χάρισμα. Συγκεντρώνει μαρτυρίες ανθρώπων, κυρίως από τον χώρο της υγείας, που προσβλήθηκαν από τα μέτρα, αλλά, ταυτόχρονα, έχουν ένα πολύ ισχυρό θεωρητικό υπόβαθρο, που συνοδεύει τις μαρτυρίες. Νομίζω ότι αυτό που καταφέρνει το βιβλίο είναι να επαναφέρει και να δυναμώσει τη μνήμη.».

Στη συνέχεια, τον λόγο έλαβε ο Ψυχίατρος, Δρ. Επικοινωνιολογίας, Διευθυντής της Διεύθυνσης Ψυχικής Υγείας και Κοινωνικής Πρόνοιας του Ινστιτούτου Υγείας του Παιδιού, κ. Γιώργος Νικολαΐδης, ο οποίος ξεκίνησε την ομιλία του λέγοντας μεταξύ άλλων πως: «Πρόκειται για μια πολύ ενδιαφέρουσα δουλειά, η οποία επιχειρεί να καταγράψει μαρτυρίες ανθρώπων, που έζησαν αυτή την περίοδο της πανδημίας, των «lockdowns» και των περιοριστικών μέτρων, αλλά και να ερμηνεύσει την εμπειρία αυτή μέσα από ένα πρίσμα και μια ματιά, που περνάει από εργαλεία γνωστών ανθρωπολόγων, που έχτισαν πάνω στους ανθρώπους αυτούς, για να μπορέσουμε να βγάλουμε νόημα σε αυτό που καταγράφεται και που το ζήσαμε όλοι. Μάλιστα, πρέπει να εξάρω και το γεγονός ότι σε αρκετά σημεία του βιβλίου, και οι δύο συγγραφείς, και στα δύο κομμάτια, στο πρώτο και στο δεύτερο μέρος, ομολογούν και δεν αποφεύγουν να κάνουν και δικές τους αυτοπαρατηρήσεις, χωρίς, δηλαδή, να θέτουν τον εαυτό τους ως ερευνητές κάπου εξωτερικά σε σχέση με το υποκείμενο, που είναι και αντικείμενο έρευνας και μελέτης, αλλά προσπαθώντας, ταυτοχρόνως, να δουν και να ερμηνεύσουν και οι ίδιοι πώς αισθάνθηκαν, πώς ένιωσαν και πώς μεταδόμησαν τις εμπειρίες αυτές.”.
Επίσης, ο κ. Νικολαΐδης είπε μεταξύ άλλων πως: «Τώρα, να πω δυο σκέψεις διαβάζοντας το βιβλίο και ενθυμούμενος εκείνους τους χρόνους, που φαίνονται τόσο μακρινοί πια. Δηλαδή, σκεφτείτε αυτή την εκδήλωση πόσο αδιανόητη θα φαινότανε το 2020 και το 2021, ενώ, ταυτοχρόνως, λίγο πριν μας φαινόταν αδιανόητο οτιδήποτε άλλο εκτός από μια τέτοια εκδήλωση.», προσθέτοντας πως: «Αν το καλοσκεφτεί κανένας, στον φόβο του γεγονότος ότι πια και επίσημα και στις στατιστικές και όσον αφορά και διάφορους άλλους δείκτες, η Κίνα σαφώς περνάει ως πρώτη υπερδύναμη τις Η.Π.Α. στα χρόνια που διανύουμε. Δεν μπορεί κανείς να σκεφτεί ότι αυτό το πρότυπο εξουσίας, δηλαδή η πλήρης επικράτηση των οικονομικών σχέσεων του φιλελεύθερου καπιταλισμού, μαζί με ένα μοντέλο ασφυκτικής κρατικής διαχείρισης, άρνηση του αστικοκοινοβουλευτικού μοντέλου και επιβολή του ασφυκτικού ελέγχου του κοινωνικού πεδίου, από τους πόντους της κοινωνικής επιθυμιτότητας, που αναφέρεται το βιβλίο σε διάφορα σημεία, που από το 2014 προοιωνίζουν, προλέγουν αυτά που έρχονται μέχρι τη διαχείριση της πανδημίας.».
Συνεχίζοντας, ο κ. Νικολαΐδης διευκρίνισε πως: «Στο πρώτο μέρος του βιβλίου αναλύεται το πώς επαυξήθηκαν οι θάνατοι από «covid» στην περίοδο της πανδημίας. Πέραν τούτου, ο ίδιος ο Οργανισμός Παγκόσμιας Υγείας και το Αμερικανικό CBS στη μέση της πανδημίας του 2020 αλλάξανε δυο φορές τα επίσημα ταξινομητικά τους κριτήρια για το πότε ένας θάνατος πρέπει να ταξινομείται ως «κοβιντοθάνατος». Τη μια φορά είπανε: «Εντάξει, και ο θάνατος με «covid» κάνει για «κοβιντοθάνατος» και δεν θα δηλώνουμε μόνο τους θανάτους από «covid». Αυτό είχε τραγελαφικές συνέπειες σε διάφορες περιστάσεις. Θα θυμούνται κάποιοι τον άνθρωπο, που τον είχε πατήσει ένα λεωφορείο πάνω από έναν μήνα και μετά είχε «covid» στην Αγγλία, όπου είχαν δηλώσει τον θάνατό του ως «covid».» και στη συνέχεια αναφέρθηκε και σε άλλα παρόμοια τραγελαφικά περιστατικά σε παγκόσμιο επίπεδο.

Ακολούθως, τον λόγο έλαβε ο Καθηγητής στο Τμήμα Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου, κ. Θανάσης Αλεξίου, ο οποίος ξεκίνησε την ομιλία του λέγοντας πως: «Ένας από τους λόγους που δέχτηκα με χαρά να παρουσιάσω το βιβλίο της Έμης και του Λάζαρου: «Πήραμε τις ζωές μας πίσω;», μια ανθρωπολογική μελέτη για τον πανδημιολογικό λόγο στην Ελλάδα, από τις εκδόσεις «Αλήστου Μνήμης», είναι η ανάγκη ανάδειξης επιστημονικών διερωτήσεων για το αντίστοιχο ερευνητικό έτος, που η ακαδημία απέφυγε να συζητήσει της περίοδο του «SARS Covid-19» και των απανωτών «lockdowns». Αποφεύγει, όμως, και τώρα να συζητήσει, αναγνωρίζοντας λάθη, παραλήψεις, υπερβολές, καθώς τα στοιχεία αυτά είναι που διαμορφώνουν έναν αναστοχαστικό επιστημονικό λόγο και βοηθούν την κοινωνία να διαχειριστεί διακινδυνεύσεις, ας τις πω δευτερογενείς, που οι ίδιες οι τεχνολογίες διαχείρισης κινδύνου αναπαράγουν, όπως είναι η επιβάρυνση του κοινωνικού ψυχισμού, οι παρενέργειες φαρμάκων, η έκλυση ραδιενέργειας, συμβάλλοντας στην αποφυγή λαθών στο μέλλον. Αν σε έναν βαθμό η στάση της επιστημονικής κοινότητας απέναντι στη διαχείριση του «covid» έδειξε πως η αξιολογική ουδετερότητα του επιστήμονα είναι φενάκη, επομένως δεν μπορεί η κοινωνία να αφήνετε στο άτομο και στη συνείδησή του, βλέπε περίπτωση Οπενχάιμερ, είναι απορίας άξιον πώς συλλογικότητες, που θέλουν να εκφράζουν την κοινωνία, δεν έχουν έναν αυτοκριτικό λόγο για τη νομιμοποίηση στη συσπείρωση για την αντιμετώπιση του «covid» στην οιονεί πολιτική της διαχείριση. Νομίζω πως αυτό το κενό, μάλιστα, με προσφυγή στα ίδια τα υποκείμενα που το βίωσαν, καλύπτει σε σημαντικό βαθμό η έρευνα της Έρης και του Λάζαρου, θέτοντας εύλογα ερωτήματα για τη διαχείριση του «covid» και καταδεικνύει ουσιαστικά πως πρόκειται για μία οιονεί πολιτική διαχείριση, που αποσκοπούσε περισσότερο στον βιοπολιτικό έλεγχο του κοινωνικού σώματος.», συμπληρώνοντας πως: «Αυτό καταδεικνύεται εν πολλοίς μέσα από την αποδελτιοποίηση των θέσεων, των τοποθετήσεων των μελών της Επιτροπής της κυβέρνησης, όπου είναι εμφανείς οι υπεκφυγές, οι αντιφάσεις και οι αοριστίες. Ωστόσο, το πιο σημαντικό, κατά τη γνώμη μας, είναι το εθνογραφικό υλικό, είναι οι νομιμοποιήσεις των υποκειμένων που συλλέχθηκαν από γιατρούς και νοσηλευτές, που τέθηκαν σε αναστολή εργασίας και δεν δέχτηκαν την ιατρική πράξη του εμβολιασμού, και από ασθενείς που νοσηλεύτηκαν. Εκ των πραγμάτων οι διερωτήσεις, που διατυπώνονται στην έρευνα της Σαμίκου και του Τεντόμα, θέτουν γενικότερα ζητήματα για το πώς να κάνουμε επιστήμη, αλλά και για τις διακινδυνεύσεις, που οι επιστημονικές πρακτικές και οι τεχνολογίες που αυτές παράγουν, αναπαράγοντας, επίσης, σχέσεις εξουσίας.».
Επίσης, ο κ. Αλεξίου τόνισε μεταξύ άλλων πως: «Το «ανολοκλήρωτο» πένθος και την απογύμνωση των ανθρώπων από ό,τι τους ορίζει ως ανθρώπους, την απογύμνωση από κάθε ίχνος ανθρωπινότητας, όπως το περιγράφει η Έρη, μέσα από το ηθογραφικό υλικό, δείχνει τις παραχωρήσεις που κάναμε ως κοινωνία στο όνομα των δυνητικών κινδύνων.» και ολοκλήρωσε λέγοντας πως: «Αυτά τα ζητήματα θα ήθελα να θίξω στη δική μου παρέμβαση, που ανατροφοδοτήθηκαν γόνιμα από το διάβασμα του βιβλίου. Με αυτή την έννοια συνομιλώ περισσότερο με τους δύο συγγραφείς, καθώς η έρευνά τους προκάλεσε εναύσματα και για τη δική μου σκέψη.».

Στη συνέχεια, μίλησε η Κοινωνική Λειτουργός στον Ο.Κ.Α.Ν.Α., κ. Αγγελική Φιλακουρίδου, η οποία άρχισε την ομιλία της λέγοντας πως: «Είναι ιδιαίτερη η χαρά μου, Λάζαρε και Έρη, που μετά από μια προσπάθεια περίπου δύο χρόνων, το έργο σας γίνεται βιβλίο. Νιώθω την ανάγκη όχι μόνο ως Αγγελική, παίρνοντας το θάρρος να μιλήσω και εκ μέρους των υγειονομικών, να ευχαριστήσω την Έρη και τον Λάζαρο, που σε εποχές σκοταδισμού επέλεξαν το δύσκολο μονοπάτι να διερευνήσουν κάτι που με μεγάλη πολιτική αγωνία επιχειρούνταν να αποσιωπηθεί. Σε μια εποχή ποινικοποίησης της αντίθετης γνώμης, όπου η διαφορετική άποψη και ο αντίλογος στιγματίζονται, διώκονται και λοιδορούνται, απαιτείται πραγματικό θάρρος να κάνει κανείς αυτό που κάνατε εσείς. Αναζητήσατε και την άλλη γνώμη, όπως οφείλει να κάνει κάθε επιστήμονας και κάθε σκεπτόμενος άνθρωπος, που σέβεται την Επιστήμη και τον εαυτό του, σε αντίθεση με το σκοταδιστικό δόγμα του: «πίστευε και μη ερεύνα», ακολουθήσατε την ηθική επιταγή του: «πίστευε και ερεύνα».» και ολοκλήρωσε απευθυνόμενη προς τους δύο συγγραφείς του παρουσιαζόμενου βιβλίου, τονίζοντας πως: «Λάζαρε και Έρη, το βιβλίο σας έρχεται να αφυπνίσει, να κρατήσει τη σπίθα του στοχασμού ζωντανή, να επεκτείνει τον προβληματισμό και να ζωντανέψει τη μνήμη των ανθρώπων.».

Αμέσως μετά τον λόγο έλαβε η Δρ. Κοινωνικής Ανθρωπολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, κ. Έρη Σαμικού, λέγοντας πως: «Σκέφτομαι, αν το ένα ζήτημα είναι η συγγραφή ενός βιβλίου και η ενδελεχής διεξαγωγή μιας ανθρωπολογικής μελέτης, ένα άλλο ζήτημα είναι το πώς αυτή διαβάζεται. Και αυτές οι αναγνώσεις είναι πάντα πολύτιμες, γιατί νιώθω ότι επιστρέφουν στους συγγραφείς και τους ενημερώνουν με στοιχεία και σημεία που υπερβαίνουν τη γραφή, τις προθέσεις τους και εμπλουτίζουν διαρκώς το περιεχόμενο του βιβλίου.».
Κατόπιν, η κ. Σαμικού είπε μεταξύ άλλων πως: «Είναι ένα βιβλίο που ξεκινάει με ένα ερώτημα: «Πήραμε τις ζωές μας πίσω;». Ένα ερώτημα, το οποίο ενίοτε σε κάποιους και κάποιες μπορεί να ακουστεί αρκετά προκλητικό, αλλά για εμάς δεν πιστεύω ότι τίθεται ως ειρωνική πρόκληση, άλλα ως πρόσκληση για αναστοχασμό, φανερώνοντας και άλλες όψεις ενός καθεστώτος αλήθειας, το οποίο, στο όνομα της δημόσιας υγείας και αυτής της διαρκούς θυσιαστικής έκκλησης για το συλλογικό καλό, δεν επέτρεπε άλλες αναγνώσεις και ερωτηματικά. Γι’ αυτό θέλω να τονίσω ότι όντως ήταν χρέος μας και από τον τομέα της Ανθρωπολογίας Υγείας, ήταν χρέος από κάπου να πιάσουμε την άκρη του νήματος, όπως λέμε και στην αρχή του βιβλίου. Να πλαισιώσουμε, δηλαδή, ιστορικά και κοινωνικά, τη λεγόμενη υγειονομική κρίση, την πανδημία, την έννοια της δημόσιας υγείας.», πρόσθεσε μεταξύ άλλων πως: «Στο βιβλίο αυτό δεν κάνουμε έναν απολογισμό ή μια ιστορική αναδρομή σε όσα βιώσαμε και πέρασαν, αλλά βάζουμε και το πώς η κρίση λειτούργησε ως πύλη σε μια ψηφιακή δυστοπία. Πώς μας εξοικειώνει πλήρως με μία ψηφιακή ζωή στο «εδώ και τώρα εργασία και τηλεκπαίδευση».» και ολοκλήρωσε λέγοντας πως: «Κλείνοντας, το βιβλίο αυτό προσδοκά να επανέρχεται ως ένα διαρκές ερώτημα, ως ένα ερώτημα που στέκεται στις ρωγμές δήθεν αλλαγών και αδιαμφισβήτητων στοιχημάτων αλήθειας πέρα από δίπολα, προκειμένου να ανοίξει ένας νέος κύκλος συζητήσεων, να εμπνεύσει νέα ερευνητικά ερωτήματα, να ανοίξουν διαφωνίες και δράσεις.».

Κατόπιν, τον λόγο έλαβε ο κ. Λάζαρος Τεντόμας, Ε.ΔΙ.Π. (Εργαστηριακό Διδακτικό Προσωπικό) του Τμήματος Κοινωνικής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, ο οποίος επισήμανε μεταξύ άλλων πως: «Δεν ήταν τόσο δεδομένο ότι θα μπορούσαμε να έχουμε αυτή την έκδοση, για πολλούς και διάφορους λόγους. Θα ήθελα να πω ένα μεγάλο ευχαριστώ στην Έρη, η οποία με βοήθησε όλο αυτό το διάστημα να ξανασυνδεθώ με την Ανθρωπολογία, όπως εγώ την είχα φανταστεί και στα φοιτητικά μου χρόνια και μετά. Ξέρετε, πολλές φορές τους επιστημονικούς μας χώρους τους χάνουμε και τους ξαναβρίσκουμε. Και είναι κάποιοι άνθρωποι, που μας βοηθάνε σε αυτό. Η Έρη, είναι αυτή, η οποία με βοήθησε να ξανασυνδεθώ με την Ανθρωπολογία, που εγώ είχα στη φαντασία μου, στην καρδιά μου. Την ευχαριστώ πάρα πολύ.» και στη συνέχεια ανέφερε πως: «Όταν ξεκίνησε η εμβολιαστική εκστρατεία, η Έρη έγραψε κατά τη γνώμη μου ένα εξαιρετικό κείμενο 6.000 λέξεων, το οποίο μου το έστειλε, και πραγματικά αυτό το κείμενο θεώρησα ότι έπρεπε να ξεφύγει, να διαδοθεί, διότι έβαζε κάποια ερωτήματα πάρα πολύ σημαντικά για όλο αυτό που γινότανε. Και, βεβαίως, η Έρη είχε εξασφαλίσει πού θα δημοσιευθεί, αλλά επέμενα ότι έπρεπε να πάει σε ιστοσελίδες και μεγάλης επισκεψιμότητας, που περισσότερο διαβάζονται κείμενα από αυτές τις σελίδες. Έτσι, προσπάθησα να απευθυνθώ σε σελίδες της Αριστεράς και αυτό που εισέπραξα ήταν από δισταγμό μέχρι άρνηση. Ενώ στις ίδιες σελίδες, πριν, τα δικά μου κείμενα δημοσιεύονταν χωρίς δεύτερη κουβέντα. Αυτό με ανησύχησε πάρα πολύ και κατάλαβα ότι έχουμε μπει σε μία φάση λογοκρισίας. Και, μάλιστα, από τον χώρο της Αριστεράς. Αυτό για εμένα είναι το σημείο μηδέν.».
Ακόμη, ο κ. Τεντόμας είπε μεταξύ άλλων πως: «Από τη μία είχαμε την άρνηση, από την άλλο, όμως, όταν ξεκινάει αυτή η έρευνα, μας ξεδιπλώθηκε ένας πολύ μεγάλος ανεξερεύνητος κόσμος, ο οποίος μας έδειχνε, μέσω των πληροφορητών και των πληροφορητριών, αρκετοί από αυτούς είναι εδώ σήμερα και θέλω να πω ένα δημόσιο ευχαριστώ, γιατί μας έδωσαν τη δυνατότητα να φανταστούμε ότι δεν υπάρχει μία άποψη, υπάρχουν πολλές, οι οποίες, όμως, τη συγκεκριμένη περίοδο ήταν φιμωμένες. Δεν παίζονταν από τις τηλεοράσεις, και όταν παιζόντουσαν παρουσιαζόντουσαν με έναν πολύ συγκεκριμένο τρόπο, που προσέγγιζε τα όρια του γκροτέσκου, στην καλύτερη των περιπτώσεων. Δηλαδή, κάτι το οποίο φαίνεται από τα βιβλιογραφικά δεδομένα στο δεύτερο κομμάτι, που με αφορά εμένα, το δεύτερο μέρος της εργασίας, δημιουργήθηκαν συνθήκες κατασκευής υποτιμημένης ταυτότητας και συνθήκες ενίσχυσης της ευαλωτότητας ολοένα και περισσότερων κοινωνικών ομάδων, που στον χώρο των Σπουδών στην Αναπηρία είχαμε νομίσει εσφαλμένως ότι προσδιορίζονται, ότι αρχίζουν και τελειώνουν τον χώρο της αναπηρίας. Είναι λάθος αυτό, και σε αυτό το βιβλίο ενισχύεται η πεποίθησή μας ότι οι κριτικές σπουδές αναπηρίας, εν τέλει, δεν μελετούν μόνο την αναπηρία, μελετούν κυρίως τον Πολιτισμό της ικανότητας, το αρτιμελιστικό αυτό πρότυπο, το οποίο διαμορφώνει σε πολύ μεγάλο βαθμό αυτές τις συγκεκριμένες πολιτικές υγείας, εκπαίδευσης και οργάνωσης της ζωής μας.», ενώ ολοκληρώνοντας την ομιλία του ανέφερε πως: «Δεν θα μακρηγορήσω άλλο γιατί νομίζω ότι τον κύριο λόγο τον έχετε εσείς σήμερα. Να ευχηθούμε ότι αυτό το βιβλίο, και άλλα πολλά που θα ακολουθήσουν, ελπίζω, να κρατήσει ζωντανό αυτό το αέναο ψάξιμο απέναντι σε αυτούς τους συμπαγείς προσδιορισμούς μιας επιστημονικοφανούς κατάστασης, κάτι το οποίο, όταν δεν μας εμπλέκει όλους μας και δεν μας αφήνει να μπούμε μέσα σε αυτήν, δεν είναι Επιστήμη.».
Η σημαντική αυτή εκδήλωση ολοκληρώθηκε με ερωτήσεις που έθεσαν αρκετά άτομα από το κοινό, στις οποίες απάντησαν οι δύο συγγραφείς, καθώς και οι εκλεκτοί ομιλητές της παρουσίασής του.
Επίσης, οφείλουμε να αναφέρουμε πως για όλες τις ομιλίες, και στη συνέχεια τις ερωταπαντήσεις μεταξύ κοινού και ομιλητών, υπήρξε παράλληλη διερμηνεία στην Ελληνική νοηματική γλώσσα από τις κ.κ. Χριστίνα Παπαζήση και Βάσω Αλεξανδρή.
Εν κατακλείδι, θέλοντας να δώσουμε μια επιπλέον εικόνα για το τι ακριβώς πραγματεύεται το σημαντικό αυτό βιβλίο, παραθέτουμε αυτούσια την περιγραφή που υπάρχει στο οπισθόφυλλό του:

«Σε ένα τοπίο διαδοχικών «εγκλεισμών» στον οίκο (lockdown) και τη μονοφωνία της «ιατρικής αυθεντίας» να μας καλεί διαρκώς να θυσιαστούμε για να «πάρουμε τις ζωές μας πίσω», διενεργήσαμε μια πολυτοπική έρευνα ανθρωπολογικής προσέγγισης. Από την πλευρά της ανθρωπολογίας της υγείας και των κριτικών σπουδών αναπηρίας διασχίσαμε διεπιστημονικά διαφορετικούς εθνογραφικούς τόπους, συνομιλήσαμε σε μια περίοδο τριών ετών (2020-2023) με διαφορετικά υποκείμενα από το δημόσιο και ιδιωτικό πεδίο της υγείας, της δημόσιας εκπαίδευσης, των δομών αναπηρίας, των δημοσίων δομών απεξάρτησης και κέντρων υποδοχής προσφύγων, καθώς συλλέξαμε αφηγήσεις και από ασθενείς σε κλινικές νοσηλείας Covid-19. Στόχος ήταν να επανεφεύρουμε την εγγύτητα σε ένα ακραίο καθεστώς «κοινωνικής αποστασιοποίησης» με μια πυκνή περιγραφή και ερμηνεία των πληθυντικών μαρτυριών και ενός πλούσιου αρχειακού υλικού, έτσι ώστε να θέσουμε ερωτηματικά και προβληματισμούς, πέρα από την προφάνεια και την ηγεμονία των «ειδικών».
Σε αυτή τη μεταπανδημική εποχή, όπου το πρόθεμα «μετά» δεν υποδηλώνει το τέλος, αλλά το ότι είμαστε ακόμη «υπό την επήρεια» αυτής της συνθήκης, αναδύονται ζητήματα σχετικά με το πώς οι «κρίσεις» (υγειονομική, κλιματική και όποια επόμενη) εργαλειοποιούνται και διαδέχονται ακατάπαυστα η μια την άλλη. Ειδικά, όταν στο όνομά τους δύνανται να εγκαθιδρυθούν νέες υποχρεωτικότητες, νέες απαγορεύσεις, νέοι εγκλεισμοί, νέα τηλεζωή και ψηφιακοί μετασχηματισμοί, νέες διακρίσεις και νέες συνθήκες κοινωνικής οδύνης και συλλογικού τραύματος.
Κι αν η λεγόμενη πανδημία ήταν μια «κατάσταση εξαίρεσης», η οποία μονιμοποίησε νέες «καταστάσεις εξοικείωσης» με νέα καθεστώτα πειθάρχησης και κοινωνικού ελέγχου, μένει μέσα από αυτή την έρευνα να αφήσουμε ανοιχτό το ερώτημα:
«Πήραμε τις ζωές μας πίσω»;».