Με μεγάλη επιτυχία παρουσιάστηκε το εντυπωσιακό τρίτομο έργο: «Οι προσφυγικοί οικισμοί της Ε.Α.Π. στη Μακεδονία (1928)»

Ρεπορτάζ-Φωτογραφίες: Παναγιώτα Σούγια

Την εκδήλωση, που συνδιοργάνωσαν η Ομοσπονδία Προσφυγικών Σωματείων Ελλάδας (Ο.Π.Σ.Ε.) και η Ένωση Σπάρτης Μικράς Ασίας, προλόγισε ο Γενικός Γραμματέας της Ένωσης Σπάρτης Μικράς Ασίας κ. Σταύρος Παπαγερασίμου, ο οποίος ανέφερε μεταξύ άλλων πως: «Σας καλωσορίζουμε σε αυτή τη μεγάλη συνεργασία της Ένωσης Σπάρτης Μικράς Ασίας με την Ομοσπονδία Προσφυγικών Σωματείων Ελλάδας (Ο.Π.Σ.Ε.) στην έκδοση της τριλογίας του Λουκά Χριστοδούλου, του Προέδρου μας.».

Αμέσως μετά, χαιρετισμό στην εκδήλωση απηύθυνε ο Σεβασμιότατος Μητροπολίτης Νέας Ιωνίας, Φιλαδελφείας, Ηρακλείου και Χαλκηδόνος κ.κ. Γαβριήλ, ο οποίος είπε, μεταξύ άλλων, πως: «Όταν φτάνει η στιγμή για έναν άνθρωπο, ο οποίος ασχολείται με την έρευνα, να ολοκληρώνει ένα κομμάτι στον τομέα στον οποίο έχει αφιερώσει τη ζωή του ολόκληρη, είναι μια στιγμή ιδιαίτερη και συγκινητική για τον πονήσαντα. Αυτό ακριβώς χαρακτηρίζει την ώρα αυτή τον αγαπητό μας κ. Λουκά Χριστοδούλου, Πρόεδρο του ΚΕ.ΜΙ.ΠΟ., αλλά και Πρόεδρο της Ενώσεως Σπάρτης Μικράς Ασίας, ο οποίος όλα αυτά τα χρόνια ασχολείται για τα θέματα του προσφυγικού ελληνισμού, γενικότερα, και έχει κατορθώσει να παραδώσει πολλά πονήματα, μεγάλο έργο, στο οποίο, νομίζω, οι νεότεροι ερευνητές θα μπορούν για πολλά-πολλά χρόνια, για πολλές δεκαετίες, να παραπέμπουν. Σήμερα, λοιπόν, που παρουσιάζεται αυτή η τριλογία του για τους προσφυγικούς οικισμούς, για την πορεία των προσφύγων, ιδιαίτερα στην περιοχή της Μακεδονίας, μέσα από την Επιτροπή Αποκαταστάσεως Προσφύγων (Ε.Α.Π.) το 1928, θεωρώ ότι αγαπητέ Λουκά κλείνεις το θέμα αυτό, μέσα από μια πολύ μεγάλη προσπάθεια, έναν πολύ μεγάλο αγώνα, να μπορέσετε να βρείτε όλες τις πηγές, τις μαρτυρίες, ούτως ώστε το έργο, το οποίο παραδίδετε στην επιστημονική κοινότητα, να είναι άρτιο, να είναι δομημένο και να έχει τη σωστή επιστημονική παρουσία, που χρειάζεται να έχει ένα επιστημονικό πόνημα, όπως αυτό το οποίο παρουσιάζουμε σήμερα, μέσα από τους εκλεκτούς ομιλητές.».
Συνεχίζοντας, ο Σεβασμιότατος κ.κ. Γαβριήλ τόνισε πως: «Θέλω μέσα από την καρδιά μου να σας ευχαριστήσω, να σας πω δημόσια συγχαρητήρια για την προσπάθεια αυτή, να σας πω ότι εμείς, από την τοπική μας Εκκλησία, καμαρώνουμε που έχουμε τέτοια πρόσωπα, που μπορείτε να αποτυπώνετε ξεκάθαρα όλη την πορεία του προσφυγικού ελληνισμού, πρωτοστατούντος, βεβαίως, του αγαπητού μου επιτίμου Προέδρου, του κ. Σαπουντζάκη.» και ολοκλήρωσε αναφέροντας πως: «Συγχαρητήρια, λοιπόν, και ο Θεός να είναι πάντα κοντά σας να συνεχίζετε τα έργο αυτό.».

Ακολούθως, χαιρετισμό απηύθυνε και ο εκπρόσωπος της Ο.Π.Σ.Ε. κ. Αναγνωστάκης,

και στη συνέχεια τον λόγο έλαβε ο Αναπληρωτής Καθηγητής Διεθνούς Δικαίου Εξωτερικής Πολιτικής Παντείου Πανεπιστημίου, βουλευτής Α΄ Αθηνών της Ν.Δ. κ. Άγγελος Συρίγος, ο οποίος είπε, μεταξύ άλλων, πως: «Έχουμε μπροστά μας ένα έργο, το οποίο δεν θα γίνει ποτέ «best seller». Είναι αδύνατον. Ευτυχώς, που βρέθηκε το Υπουργείο Πολιτισμού, το οποίο, μέσω της Ο.Π.Σ.Ε., το χρηματοδότησε. Είναι ένα έργο, το οποίο κανένας δεν θα πιάσει να διαβάσει το βράδυ πριν πέσει να κοιμηθεί στο κρεβάτι του δίπλα. Αποκλείεται. Είναι, όμως, το σημαντικότερο έργο αναφοράς, που έχουμε για τον προσφυγικό ελληνισμό στην περιοχή της Μακεδονίας.», επισήμανε, μεταξύ άλλων πως: «Τέτοιες λεπτομέρειες, που υπάρχουν στο τρίτομο αυτό έργο, απαιτούν εξονυχιστική δουλειά στο πεδίο. Δεν είναι λεπτομέρειες, οι οποίες βρίσκονται στην καθημερινότητα. Ούτε βρίσκεις εύκολα αυτά τα πράγματα. Οπότε, εδώ, κατά κυριολεξία, αυτά τα τρία βιβλία είναι η «κιβωτός» του προσφυγικού ελληνισμού στην περιοχή της Μακεδονίας.» και ολοκλήρωσε λέγοντας χαρακτηριστικά πως: «Θερμά συγχαρητήρια κ. Χριστοδούλου. Αφήσατε ένα έργο, το οποίο θα μείνει στην Ιστορία.».

Κατόπιν, τον λόγο έλαβε ο Καθηγητής Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου κ. Θανάσης Χρήστου, ο οποίος ανέφερε, μεταξύ άλλων, πως: «Σε αυτές τις 2138 σελίδες θα πρέπει να σας πω ότι αποθησαυρίζει 19 κεφάλαια. Πέρα από το ακαδημαϊκό προφίλ που έχει: πρόλογος, εισαγωγή, μαρτυρά, καταγράφει, στοιχειοθετεί τις πηγές του.» και ακόμη επισήμανε πως: «Πέντε πυλώνες αρχειακού θησαυρού, αρχειακού υλικού, που ασφαλώς ανάγει και κυρίως στοιχειοθετεί ότι έχει τεκμηριώσει ένα σημαντικότατο έργο αναφοράς.».

Επίσης, ο κ. Χρήστου τόνισε πως: «Είναι παρακινδυνευμένο να πει κανείς ότι παίρνοντας αυτές τις μικρές ιστορίες του μείζονος ελληνισμού, αυτούς τους οικισμούς, που ουσιαστικά ιδρύονται από το πουθενά, και δίνει ακριβώς αυτή τη δυνατότητα στον αναγνώστη ο κ. Λουκάς Χριστοδούλου να δει ακριβώς τις ατραπούς, που ακολούθησαν οι άνθρωποι, που ακολούθησε η Ε.Α.Π., που με απλά λόγια θα μπορούσε να πει κανείς ότι είναι αυτή η νομική οντότητα, η οποία έχει διεθνή χαρακτήρα την εποχή εκείνη, από το ισχυρότερο συλλογικό όργανο, που συνέλαβαν ακριβώς οι άνθρωποι, οι οποίοι θέλησαν να ενταφιάσουν ουσιαστικά τα φαντάσματα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, αλλά τους ξέφυγαν κάποιες άλλες παράμετροι, με αποτέλεσμα η Κοινωνία των Εθνών, ο πρόδρομος των Ηνωμένων Εθνών, να αναπαράγει, δυστυχώς, τις ιστορικές συνθήκες, που οδήγησαν την ανθρωπότητα πάλι σε μια ματωμένη ανθρωπότητα 20 χρόνια αργότερα, προκειμένου να λυθούν οι ανεπίλυτες διαφορές της πρώτης παγκόσμιας αναμέτρησης.», διευκρίνισε πως: «Αυτό το έργο του Λουκά Χριστοδούλου καταγράφεται και αποτυπώνεται στις 2138 σελίδες του.» και ολοκλήρωσε λέγοντας πως: «Συγχαρητήρια θερμά κ. Χριστοδούλου. Να είναι καλοτάξιδο το σημαντικό έργο αναφοράς και ψυχής.».

Στη συνέχεια, ο Αναπληρωτής Καθηγητής Νεότερης Ελληνικής Ιστορίας του Ε.Κ.Π.Α. κ. Σπυρίδων Πλουμίδης ξεκίνησε την ομιλία του αναγνωρίζοντας πως: «Είναι ένα έργο υποδομής. Είναι η πρώτη συστηματική καταγραφή του εθνικού έργου που επιτέλεσε η Ε.Α.Π. στη Βόρειο Ελλάδα.», κατόπιν αναφέρθηκε σε στατιστικά στοιχεία σχετικά με τους πρόσφυγες στη Μακεδονία, καθώς και σε άλλα ενδιαφέροντα στοιχεία, όπως αναφέρονται στο τρίτομο έργο του κ. Χριστοδούλου, και ολοκλήρωσε λέγοντας πως: «Για όλα αυτά, που μας θυμίζει ο Λουκάς Χριστοδούλου, τον συγχαίρουμε και τον ευχαριστούμε. Και εις άλλα με υγεία.».

Η παρουσίαση συνεχίστηκε με τον συγγραφέα του παρουσιαζόμενου τρίτομου έργου του, κ. Λουκά Π. Χριστοδούλου, ο οποίος ξεκίνησε την τοποθέτησή του λέγοντας πως: «Ό,τι και να πω είναι λίγο. Ένα μεγάλο ευχαριστώ από τα βάθη της καρδιάς μου. Η συγκίνηση περισσεύει σε τούτη τη μεγάλη βραδιά. Μια βραδιά που έρχεται να συμπληρώσει τη μεγάλη βραδιά της περασμένης Δευτέρας, όταν παρουσιάσαμε την εν λόγω έκδοση στην προσφυγομάνα Θεσσαλονίκη. Η αγάπη και τα θερμά λόγια των μεγάλων προσφυγικών συλλόγων της Μακεδονίας, αλλά και των εκατοντάδων απλών απογόνων προσφύγων που παραβρέθηκαν, αλλά και εκείνων που δεν μπόρεσαν να παραστούν λόγω της απόστασης, αλλά μου έστειλαν από όλη την Ελλάδα μηνύματα αγάπης και εκτίμησης, μέσω όλων των κοινωνικών επαφών, με έχουν προβληματίσει. Όταν ήμουν μικρός, έκανα όνειρα όπως όλα τα παιδιά. Δεν μου βγήκε κανένα. Έπρεπε να περάσουν 70 χρόνια για να κάνω κι εγώ το δικό μου όνειρο πραγματικότητα. Μια μέρα πριν από δέκα χρόνια έπιασα στα χέρια μου ένα βιβλιαράκι προσφυγικών οικισμών, της Ε.Α.Π. της Μακεδονίας, στο Ιστορικό Αρχείο Μακεδονίας, όταν έκανα μία εξόρμηση για ανεύρεση προσφυγικού υλικού. Όταν γύρισα στο ξενοδοχείο το βράδυ κοιμήθηκα κατάκοπος, αλλά είδα ένα όνειρο. Θα μπορούσα να αναστήσω αυτούς τους 1385 προσφυγικούς οικισμούς; Το πρωί έκλαιγα. Μπορεί κι εγώ να κάνω αυτό το πράγμα; Ποιος είμαι; Θα ήταν μεγάλη τιμή στη μνήμη των προγόνων μου. Έσφιξα τα δόντια και ξεκίνησα. Έτρεξα, χτύπησα πόρτες γνωστών και αγνώστων, ξενύχτησα, απογοητευόμουνα, σταμάταγα, ξεκίναγα, μάτωσα, αλλά σήμερα στέκομαι απέναντί σας και σας λέω: Μήπως τα κατάφερα;».

Ακολούθως, ο κ. Χριστοδούλου διευκρίνισε πως: «Εγώ δεν έχω λογοτεχνικό και ποιητικό ταλέντο. Μου αρέσει να ψάχνω, να ερευνώ, να αγγίζω έγγραφα, που έχουν αγγίξει ο Ελευθέριος Βενιζέλος, ο Νικόλαος Πλαστήρας, ο Στυλιανός Γονατάς, ο Χένρι Μοργκεντάου και άλλες μορφές των προσφύγων, που είχαν πρωταγωνιστήσει στα πρώτα χρόνια της εγκατάστασής τους. Εδώ, στην Ελλάδα μας, στην Ελλάδα των προσφύγων.» και ακόμη επισήμανε, μεταξύ άλλων, πως: «Η τριλογία μου ας γίνει μια πηγή δεδομένων. Ας εμπλουτιστεί. Και είμαι σίγουρος ότι θα βοηθήσει τους νέους ερευνητές και ιστορικούς. Κάποιοι θα βρουν και λάθη και ατέλειες, αλλά τόσο μπορούσα. Όποιος εργάζεται κάνει λάθη. Η μετριότητά μου είχε στη διάθεσή της να επεξεργαστεί δεκάδες βιβλία, χιλιάδες έγγραφα και σημειώσεις, και έκανα ό,τι το καλύτερο μπορούσα.».
Ακόμη, ο κ. Χριστοδούλου παρέθεσε κάποια συγκλονιστικά στοιχεία σχετικά με τις πηγές του, αναφέρθηκε και σε κάποιες άλλες λεπτομέρειες που αφορούν στους πρόσφυγες, γενικά, όπως τα αναφέρει στα βιβλία του, τόνισε χαρακτηριστικά πως: «100 χρόνια μετά κοιτάω ψηλά και λέω: Σας ευχαριστούμε, σας ευγνωμονούμε αλησμόνητοι πατέρες μας.» και ολοκλήρωσε απευθυνόμενος προς τον κ. Συρίγο, λέγοντάς του, καταχειροκροτούμενος, πως: «Θα τελειώσω με μια παράκληση προς εσάς κ. Συρίγο. Ας καταβάλετε προσπάθεια μέσω του Υπουργείου Παιδείας και του Κοινοβουλίου για την ίδρυση Έδρας Μικρασιατικών Σπουδών σε κάθε Πανεπιστήμιό μας. Και να γνωρίζετε πως οι απόγονοι των προσφύγων θα σας ευγνωμονούν. Σας ευχαριστώ πολύ.».

Και, βέβαια, η παράκληση του κ. Χριστοδούλου δεν έμεινε αναπάντητη, καθώς ο κ. Συρίγος ανάφερε χαρακτηριστικά πως: «Σε συνεργασία με το Τμήμα Ιστορίας του Α.Π.Θ. υπάρχει ήδη μία θέση για τη μελέτη του Ελληνισμού της Ανατολής. Και προγραμματίζεται στην επόμενη διετία να υπάρξει μία δεύτερη θέση, η οποία θα ασχολείται με τον Μικρασιατικό Ελληνισμό και την εγκατάστασή του στην Ελλάδα. Και επιλέξαμε το Α.Π.Θ. λόγω του ότι όπως ορθώς αναφέρθηκε μιλάμε για την προσφυγομάνα Θεσσαλονίκη, όπου πήγε ο κύριος όγκος των προσφυγικών ρευμάτων, που κατευθύνθηκαν προς την Ελλάδα εκείνη την περίοδο.».
Η όμορφη βραδιά ολοκληρώθηκε με ένα υπέροχο μουσικό πρόγραμμα με την κ. Χαριτίνη Πανοπούλου, καθώς και ένα κέρασμα στο Εντευκτήριο του Πνευματικού Κέντρου της Ένωσης Σπάρτης Μικράς Ασίας.