«Η Τέχνη του να διαφωνείς», των Εντ Τρόνικ και Κλόντια Μ. Γκολντ, Εκδόσεις Πατάκη

Της Παναγιώτας Σούγια
Πολλές φορές πιστεύουμε πως το καθοριστικό χαρακτηριστικό μιας υγιούς σχέσης είναι η τέλεια αρμονία. Ωστόσο, η αλήθεια είναι πως οι ανθρώπινες σχέσεις είναι εξαιρετικά πολύπλοκες, πολυσήμαντες και εν πολλοίς χαοτικες. Και αυτό δεν επίναι ένα αναγκαίο κακό, αντίθετα είναι εξαιρετικά κομβικό στοιχείο της κοινωνικής και της συναισθηματικής ανάπτυξης του ανθρώπου.
Το κλασικό «πείραμα του ανέκφραστου προσώπου», του Εντ Τρόνικ, αποτελεί εντυπωσιακό παράδειγμα του πώς τα μωρά επηρεάζονται βαθιά από τα συναισθήματα και τη συμπεριφορά των γονέων τους. Το έργο του Τρόνικ, που έμελλε να ασκήσει μεγάλη επιρροή στους ερευνητές των σχέσεων, αποκαλύπτει πως, παρόλο που η βαθιά αίσθηση του εαυτού μας, ως αποτέλεσμα μιας αναπτυξιακής διαδικασίας, είναι αυτή που μας καθιστά ξεχωριστούς, η επιβίωσή μας εξαρτάται από την επαφή με τους άλλους ανθρώπους.
Η Τέχνη του να διαφωνείς, μας δείχνει στην πράξη πώς η επεξεργασία των διασταυρούμενων μηνυμάτων και των άστοχων προθέσεων, που ακολουθούνται από την επανασύνδεση, είναι το μυστικό για καλύτερες σχέσεις και αποτελεί έναν πολύτιμο σύμμαχο στην προσπάθεια δημιουργίας ουσιαστικών, μακροχρόνιων σχέσεων εμπιστοσύνης σε δύσκολες περιόδους.
Επίσης, το συγκεκριμένο βιβλίο προσφέρει έναν νέο τρόπο σκέψης όσον αφορά στον εαυτό μας. Επί σειρά δεκαετιών έρευνας και κλινικής εμπειρίας οι συγγραφείς του βιβλίου, Εντ Τρόνικ και Κλόντια Μ. Γκολντ, παρακινούνταν από ορισμένα θεμελιώδη ερωτήματα: Πώς γίνεται κάποιοι άνθρωποι να απολαμβάνουν ένα ευρύ φάσμα ικανοποιητικών, οικείων κοινωνικών επαφών, ενώ άλλοι να βιώνουν επώδυνα συναισθήματα έλλειψης επαφής και μοναξιάς; Γιατί κάποιοι άνθρωποι είναι λυπημένοι, κλεισμένοι στον εαυτό τους και χωρίς αυτοσεβασμό, κάποιοι είναι θυμωμένοι, με έλλειψη αυτοσυγκέντρωσης και μειωμένη αυτοεκτίμηση, ενώ άλλοι είναι ευτυχισμένοι, φιλοπερίεργοι, γεμάτοι τρυφερότητα και αυτοπεποίθηση; Πώς συνδέεται η ικανότητά μας να νιώθουμε ότι ανήκουμε κάπου και η προσκόλλησή μας στους άλλους με τον τρόπο που αναπτύσσουμε την προσωπική μας αίσθηση του εαυτού; Και, ίσως, το πιο σημαντικό: πώς μπορούν οι απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα, τα οποία προέκυψαν κατά τη διάρκεια της δουλειάς των συγγραφέων, να καθοδηγήσουν όλες και όλους μας στο να βρούμε επαφή και οικειότητα, όταν νιώθουμε χαμένοι και μόνοι, μια εμπειρία που όλοι μας βιώνουμε πού και πού;
Σε όλα τα παραπάνω ερωτήματα και σε άλλα πολλά απαντούν οι συγγραφείς με εμπεριστατωμένο επιστημονικό λόγο.
Ενδεικτικά, η θεματολογία του εξαιρετικά ενδιαφέροντος αυτού βιβλίου, πέρα από την κατατοπιστική εισαγωγή και την παράθεση των πηγών, περιλαμβάνει τα κεφάλαια:
-Η Επίλυση ως τροφή της ψυχής, όπου εισάγεται η άποψη πως η διαφωνία δεν είναι μόνο υγιής, αλλά και απαραίτητη για την ανάπτυξη και την αλλαγή.
-Στοχεύοντας στο αρκετά καλό, όπου αναλύεται η σημασία της έλλειψης τελειότητας, αντιπαραβάλλοντάς την με την προσδοκία του σύγχρονου πολιτισμού για την τελειότητα.
-Νιώθοντας ασφαλείς να δημιουργήσουμε ένα χάος, όπου δείχνεται τι οδηγεί είτε σε μια αίσθηση ασφάλειας να εμπλακούμε στην κατάσταση αστάθειας είτε σε έναν φόβο, που προκαλεί η αναταραχή.
-Σταματώντας τις αλληλοκατηγορίες, όπου αναλύεται περαιτέρω ο μύθος της Βιολογίας έναντι του περιβάλλοντος, δηλαδή, της φύσης έναντι της ανατροφής.
-Επανεξετάζοντας την ανθεκτικότητα, όπου παρουσιάζεται μια νέα ερμηνεία της ανθεκτικότητας.
-Τα παιχνίδια που παίζουμε: Μαθαίνοντας να ανήκουμε, όπου παρουσιάζεται πώς τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα αλληλεπίδρασης, οι ρόλοι που αναλαμβάνουν οι άνθρωποι να παίξουν, καλλιεργούν την αίσθηση του ανήκειν, την αίσθηση, δηλαδή, ότι ανήκουμε στην οικογένεια, στον ζλψρι εργασίας και στον πολιτισμό ως σύνολο.
-Η τεχνολογία και το παράδειγμα του ανέκφραστου προσώπου, όπου εξηγείται πως η τεχνολογία αλλάζει αυτούς τους ρόλους με τρόπους που μπορεί να μας τρομοκρατούν και χρησιμοποιούμε το παράδειγμα του ανέκφραστου προσώπου, για να διαχειριστούμε και να καλωσορίσουμε αυτές τις αλλαγές.
-Όταν το νόημα χάνεται, όπου προσφέρεται ένας νέος και διαφορετικός τρόπος να αναλογιζόμαστε τον συναισθηματικό πόνο στο πλαίσιο των σχέσεων που έχουν παρεκκλίνει από τη φυσιολογική πορεία τους.
-Η θεραπεία σε ένα μωσαϊκό στιγμών με την πάροδο του χρόνου, όπου αποκαλύπτεται πώς οι άνθρωποι θεραπεύονται, εξασφαλίζοντας χώρο και χρόνο για αναρίθμητες νέες αλληλεπιδράσεις με ευκαιρίες για νέα νοήματα.
-Βρίσκοντας ελπίδα στην αβεβαιότητα, όπου εξετάζεται ο κίνδυνος της βεβαιότητας και της προσκόλλησης σε απλές απαντήσεις και ακόμη αποκαλύπτεται η αξία της αβεβαιότητας όσον αφορά στην προώθηση της ανάπτυξης και της αλλαγής.
-Μέσα από τη διαφωνία στην επαφή και στην αίσθηση του ανήκειν, όπου συσχετίζεται το παρουσιαζόμενο μοντέλο με τα σύγχρονα κοινωνικά δεινά και δείχνεται πώς το παράδειγμα του ανέκφραστου προσώπου μπορεί να βοηθήσει τις ανθρώπινες κοινότητες και την κοινωνία, γενικότερα, να βρουν έναν δρόμο προς την ελπίδα και την ανθεκτικότητα.
Σε ό,τι αφορά στους συγγραφείς, οφείλουμε να αναφέρουμε πως ο Εντ Τρόνικ (PhD) είναι αναπτυξιακός νευροεπιστήμονας, κλινικός ψυχολόγος, Καθηγητής Αναπτυξιακών Επιστημών και Επιστημών του Εγκεφάλου στο Πανεπιστήμιο UMass Boston και επιστημονικός συνεργάτης στο Τμήμα Ιατρικής Νεογνών της Ιατρικής Σχολής του Χάρβαρντ.
Έχει γράψει πέντε βιβλία και έχει δημοσιεύσει περισσότερες από 450 επιστημονικές μελέτες για την κοινωνικοσυναισθηματική ανάπτυξη, την ανατροφή των παιδιών και το «πείραμα του ανέκφραστου προσώπου».
Η Κλόντια Μ. Γκολντ (MD), παιδίατρος και συγγραφέας, ασκεί τη γενική και συμπεριφορική παιδιατρική για περισσότερα από είκοσι χρόνια, με ειδίκευση στην ψυχική υγεία της πρώιμης παιδικής ηλικίας.
Είναι μέλος του διδακτικού προσωπικού του Προγράμματος Ψυχικής Υγείας Βρεφών-Γονέων του Πανεπιστημίου UMass Boston και του Ινστιτούτου Ψυχανάλυσης του Μπέρκσαϊρ.