Εγκαινιάστηκε στο Επιγραφικό Μουσείο η Έκθεση: «ΟΣΤΡΑΚΙΣΜΟΣ-ΟΣΤΡΑΚΟ ΙΙ: Από την αρχαία Αθήνα στις σύγχρονες μορφές αποκλεισμού.»

Ρεπορτάζ-Φωτογραφίες-Βίντεο: Παναγιώτα Σούγια
Αρχικά, ο Διευθυντής του Επιγραφικού Μουσείου, κ. Αθανάσιος Θέμος, καλωσόρισε τους παρευρισκόμενους και προλόγισε την εκδήλωση για την ενδιαφέρουσα αυτή έκθεση, την οποία εγκαινίασε η Γενική Γραμματέας του Υπουργείου Πολιτισμού, κ. Ολυμπία Βικάτου.

Η κ. Ολυμπία Βικάτου, κατά τη διάρκεια των εγκαινίων της Έκθεσης, ανάφερε πως: «Είναι ιδιαίτερη χαρά και τιμή, που βρίσκομαι σήμερα μαζί σας στο Επιγραφικό Μουσείο για τα εγκαίνια της περιοδικής έκθεσης: «ΟΣΤΡΑΚΙΣΜΟΣ-ΟΣΤΡΑΚΟ ΙΙ: Από την αρχαία Αθήνα στις σύγχρονες μορφές αποκλεισμού.». Μιας έκθεσης, που συνδυάζει την αρχαιολογική τεκμηρίωση, τη σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία και τον δημόσιο προβληματισμό γύρω από ένα ζήτημα με έντονη διαχρονικότητα, δημιουργώντας έναν ευρύτερο διάλογο ανάμεσα στην πολιτιστική κληρονομιά και τη σύγχρονη καλλιτεχνική έκφραση.
Στο επίκεντρο της έκθεσης βρίσκεται ο θεσμός του Οστρακισμού, που θεσπίστηκε με στόχο την προάσπιση του Δημοκρατικού Πολιτεύματος και την αποτροπή της συγκέντρωσης υπερβολικής πολιτικής ισχύος.
Τα Όστρακα, που παρουσιάζονται, συνιστούν αυθεντικά τεκμήρια της πολιτικής ζωής της κλασικής Αθήνας και αποτελούν πολύτιμες μαρτυρίες για τη λειτουργία των θεσμών, τη συμμετοχή των πολιτών και τη συλλογική διαχείριση των πολιτικών προκλήσεων της εποχής.
Ωστόσο, η έκθεση δεν περιορίζεται στην ανάδειξη ενός θεσμού της αρχαιότητας. Μας καλεί να αναλογιστούμε τις σύγχρονες μορφές αποκλεισμού, που εξακολουθούν να δοκιμάζουν τον κοινωνικό ιστό.
Η περιθωριοποίηση, οι διακρίσεις, η απομόνωση και οι ποικίλες μορφές κοινωνικού αποκλεισμού συνιστούν προκλήσεις, που αφορούν τη δημοκρατική ποιότητα των σύγχρονων κοινωνιών και μας υπενθυμίζουν ότι η κοινωνική συνοχή δεν είναι δεδομένη, αλλά διαρκώς ζητούμενο.
Η συνάντηση των αρχαίων οστράκων με τα έργα των 40 σύγχρονων καλλιτεχνών αποκτά, επομένως, έναν ιδιαίτερο συμβολισμό. Αναδεικνύει τη δυνατότητα του Πολιτισμού να λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στις ιστορικές εμπειρίες και στα σύγχρονα ερωτήματα, ως πεδίο ελεύθερης έκφρασης και δημιουργικού διαλόγου.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι ο διάλογος αυτός αναπτύσσεται μέσα στους χώρους της μόνιμης έκθεσης του Επιγραφικού Μουσείου, το οποίο έχει ήδη προσφέρει σημαντικά παραδείγματα προς αυτή την κατεύθυνση.
Με συνέπεια και επιστημονική ευθύνη αναζητά τρόπους, ώστε τα ενεπίγραφα μνημεία, ως πρωτογενείς πηγές της Ιστορίας και της Γραφής, να συνομιλούν δημιουργικά με σύγχρονους καλλιτεχνικούς προβληματισμούς.
Η σημερινή έκθεση αποτελεί ένα ακόμη σημαντικό βήμα αυτής της προσπάθειας.
Σε μία εποχή, που κατά την οποία οι δημοκρατικές κοινωνίες καλούνται να αντιμετωπίσουν νέες προκλήσεις και νέες μορφές αποκλεισμού, δράσεις όπως η σημερινή επιβεβαιώνουν τον ουσιαστικό ρόλο των Μουσείων ως θεσμών δημόσιας Παιδείας, Πολιτισμού και Κοινωνικού Διαλόγου.
Το Υπουργείο Πολιτισμού υποστηρίζει σταθερά πρωτοβουλίες, που αναδεικνύουν τη διαχρονική σημασία της δημοκρατικής παράδοσης και ενισχύουν τις αξίες της κοινωνικής συνοχής, της αλληλεγγύης και του σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Αξίες, οι οποίες παραμένουν θεμέλιο μιας ανοικτής και συμπεριληπτικής κοινωνίας.
Είμαι βέβαιη ότι η έκθεση αυτή θα αποτελέσει αφορμή για συζήτηση, προβληματισμό και δημιουργική ανταλλαγή απόψεων.
Και είμαι, επίσης, βέβαιη ότι οι επισκέπτες της θα φύγουν έχοντας αναμετρηθεί με ερωτήματα, τα οποία δεν αφορούν μόνο την αρχαία Αθήνα, αλλά και τον σύγχρονο κόσμο.
Ολοκληρώνοντας, θα ήθελα να συγχαρώ στο πρόσωπο του Διευθυντή του Επιγραφικού Μουσείου, κ. Αθανασίου Θέμου, όλους όσοι συνέβαλλαν στην οργάνωση και στην πραγματοποίηση αυτής της ιδιαίτερα ενδιαφέρουσας και αξιόλογης έκθεσης.
Φυσικά, θερμά συγχαρητήρια στους φορείς, που συνεργάστηκαν για την υλοποίησή της, το Επιγραφικό Μουσείο και την Εφορεία Αρχαιοτήτων Πόλης Αθηνών, καθώς και σε όλους τους συντελεστές και τους 40 Εικαστικούς καλλιτέχνες, που συμμετέχουν, συμβάλλοντας με την παρουσία και το έργο τους στην επιτυχία αυτού του εγχειρήματος.
Εύχομαι, εγκαινιάζοντας απόψε την έκθεση αυτή, η Έκθεση να αποτελέσει για κάθε επισκέπτη μια ξεχωριστή εμπειρία και αφορμή για νέες δημιουργικές συναντήσεις και πρωτοβουλίες.».

Αμέσως μετά, τον λόγο έλαβε και πάλι ο Διευθυντής του Επιγραφικού Μουσείου, κ. Αθανάσιος Θέμος, αναφέροντας τις ενέργειες που προηγήθηκαν της απόφασης πραγματοποίησης της συγκεκριμένης έκθεσης και ολοκλήρωσε λέγοντας πως: «Με την έκθεση: «ΟΣΤΡΑΚΙΣΜΟΣ-ΟΣΤΡΑΚΟ ΙΙ», το βάρος μετατοπίζεται από την έμπνευση, που αντλείται από τα αντικείμενα, στην έμπνευση, που αντλείται από έναν θεσμό της αρχαιότητας, που, πέρα των φιλολογικών πηγών, έχει αφήσει ισχυρά ενεπίγραφα τεκμήρια. Ο Οστρακισμός, όμως, είχε ως αποτέλεσμα στην αρχαιότητα την εξορία. Στη σύγχρονη εποχή μπορεί να συνδεθεί με τον αποκλεισμό και την απομόνωση, και με μια διευρυμένη έννοια κάποιοι και σήμερα «οστρακίζονται» στο περιθώριο της κοινωνίας.
Τα τελευταία χρόνια έχουν πραγματοποιηθεί σε Αρχαιολογικά Μουσεία πολλές εκθέσεις με έργα συγχρόνων καλλιτεχνών, που προσπαθούν να «συνομιλήσουν» με τα αρχαία αντικείμενα. Η συζήτηση, έστω και με ανεπίσημο τρόπο, έχει αρχίσει. Κατά πόσον ενδείκνυται να πραγματοποιούνται εκθέσεις Σύγχρονης Τέχνης σε χώρους έκθεσης αρχαίων, ακόμη και όταν στόχος του σύγχρονου καλλιτέχνη είναι να «συνομιλήσουν» τα έργα του με τα εκθέματα, που προέρχονται από κάποια άλλη εποχή.
Νομίζουμε ότι η έκθεση αυτή αποτελεί την καλύτερη αφορμή για την πραγματοποίηση μιας τέτοιας συζήτησης για την ανάδειξη του ζητήματος, αφού περιλαμβάνει αρχαία αντικείμενα, όστρακα, και σύγχρονα έργα Τέχνης, εντός του εκθεσιακού χώρου του Μουσείου. Φυσικά, μέσα από το φίλτρο του κάθε καλλιτέχνη, ο οποίος είναι ελεύθερος να εκφραστεί με βάση τη θεματολογία, η οποία ετέθη.
Πέραν όλων αυτών, εκτιμούμε ότι το κοινό, που θα επισκεφτεί την έκθεση, σίγουρα δεν θα φύγει αδιάφορο γι’ αυτήν.
Εκτός από τους ανθρώπους των Μουσείων και τους Εικαστικούς καλλιτέχνες αισιοδοξούμε ότι και οι επισκέπτες θα καταλήξουν σε κάποιο συμπέρασμα και θα κρίνουν την επιτυχία της ή μη. Ο επισκέπτης, άλλωστε, μιας έκθεσης είναι ο υπέρτατος κριτής.».

Στη συνέχεια, τον λόγο έλαβε η Εικαστικός, Επιμελήτρια της Έκθεσης, κ. Μάιρα Στέφου, λέγοντας, μεταξύ άλλων, πως: «Σε μία οικογένεια, ένα μέλος γίνεται «μαύρο πρόβατο», και του ασκείται ψυχολογικός πόλεμος επειδή είναι διαφορετικό με κάποιον τρόπο.
Σε μια σχολική ομάδα, επίσης, τρώει «μπούλινγκ» ένα παιδί, γιατί έχει κάποια διαφορετικότητα, γιατί είναι πιο δειλό, είναι πιο φοβισμένο, είναι αισθητικά διαφορετικό ή οτιδήποτε.
Σε μία εφηβική ομάδα, παρέα, «συμμορία», επίσης, μπορούμε να έχουμε συνθήκες αποπομπής ενός μέλους της παρέας, γιατί δεν τήρησε κανόνες, γιατί αισθητικά για χ, ψ, ω λόγους.
Στην ενήλικη ζωή αυτό συνεχίζεται είτε σε «live» κριτικές, δια ζώσης, μεταξύ των ανθρώπων, είτε από την ευκολία του πληκτρολογίου και του καναπέ, πολύ εύκολα κανείς μπορεί να εξαπολύει δηλητήριο και με καυστικά σχόλια και κριτική και οτιδήποτε απέναντι σε ανθρώπους να τους ακυρώνει, να τους απομονώνει, να τους περιθωριοποιεί, να τους δημιουργεί μία κατάσταση δυστυχίας, τέλος πάντων.
Φαίνεται ότι και στη μετέπειτα κοινωνική συνθήκη, για την πολιτική ζωή δεν το συζητάμε, ξέρετε πολύ καλά πώς λειτουργούν τα πράγματα, τα παιχνίδια, που παίζονται, είναι, τέλος πάντων, γνωστά.
Και, γενικώς, η συνθήκη της εξορίας είναι μια πολιτική πρακτική, που εφαρμοζόταν μέχρι και την προηγούμενη γενιά. Πάρα πολύ πρόσφατα.
Φαίνεται ότι οι άνθρωποι για να αντιμετωπίσουν τον φόβο τους ή τις όποιες αδυναμίες τους τις προβάλλουν κάπου και τους επιτίθενται, αντί να στραφούν στο μέσα και να προσπαθήσουν να τις λύσουν με κάποιον τρόπο, ας πούμε, και να αποκτήσουν μεγαλύτερη συνείδηση και να εξελιχθούν και να λειτουργήσουν συλλογικά.
Αυτά, όμως, δεν συμβαίνουν. Οπότε, σήμερα, η κατάσταση της περιθωριοποίησης έχει πάρει πάρα πολύ μεγάλες διαστάσεις και είναι και αφανείς οι τρόποι. Δεν είναι τόσο σαφές, όπως παλιά, που απλά τον έβγαζαν από την πόλη.
Και εδώ 40 άτομα μαζευτήκαμε και κάνουμε ένα σχόλιο ο καθένας απέναντι σε αυτή την κατάσταση.
Εάν όλο αυτό θα έχει κάποιο νόημα ή κάποια επιτυχία ή κάποιο αποτέλεσμα, κατά τη γνώμη μου δεν θα έχει και μεγάλο, αλλά έστω αν για κάποιους αποτελέσει τροφή για σκέψη, κάποιο από αυτά τα σχόλια, που παρουσιάζονται εδώ, σήμερα, θα είναι επιτυχία, θα έχει νόημα το ότι προσπαθήσαμε να στήσουμε όλο αυτό.
Τέλος πάντων, για αυτό το εγχείρημα οφείλω να ευχαριστήσω όλους τους καλλιτέχνες, που με τίμησαν με το να μου δώσουν τα έργα τους, να φτιάξουν έργα ειδικά γι’ αυτή τη συνθήκη, και πιστεύω ότι είναι εξαιρετικά όλα.
Και να ευχαριστήσουμε, φυσικά, και την Εφορεία Αρχαιοτήτων, που μας έδωσε τα original αρχαία όστρακα, για να κάνουμε τον διάλογο αυτόν με τα σύγχρονα έργα απέναντι, άμεσα, στα κομματάκια των οστράκων, που τότε χρησιμοποιούσαν στις οστρακοφορίες. Φυσικά, τη Διεύθυνση του Μουσείου.», προσθέτοντας πως: «Και ευχαριστώ όλους σας, που μας τιμήσατε σήμερα με την παρουσία σας.».

Η έκθεση αναπτύσσεται στους χώρους της μόνιμης έκθεσης του Επιγραφικού Μουσείου, όπου τα έργα των σαράντα σύγχρονων καλλιτεχνών «συνομιλούν» με αρχαίες επιγραφές και όστρακα οστρακισμού από την Αρχαία Αγορά των Αθηνών και τον Κεραμεικό.

Επίσης, οφείλουμε να αναφέρουμε πως στην Έκθεση συμμετέχουν με έργα τους, με αλφαβητική σειρά, οι καλλιτέχνες κ.κ.: Άγγελος Αντωνόπουλος, Κωστής Βελώνης, Μπάμπης Βενετόπουλος, Ανδρέας Βούσουρας, Βασίλης Γεροδήμος, Βαγγέλης Γκόκας, Γιώργος Γυπαράκης, Χαράλαμπος Δερμάτης, Σοφία Ζαράρη, Ανέστης Ιωάννου, Γιώργος Καζάζης, Νίκος Κανόγλου, Ιάσων Καραΐνδρος, Λεωνίδας Καραμπίνης, Άρης Κατσιλάκης, Παναγιώτης Κεφαλάς, Αγγελική Λόη, Δημήτρης Μαστορόπουλος, Ιωάννης Μελανίτης, Μανώλης Μεραμπελιώτης, Μάρω Μιχαλακάκου, Σταυρούλα Μιχαλοπούλου, Κυριάκος Μορταράκος, Παναγιώτης Νέζης, Άγγελος Παπαδημητρίου, Νίκος Παπαδημητρίου, Σπυριδούλα Πολίτη, Άρτεμις Ποταμιάνου, Τάσος Σαργέντης, Νίκος Σεπετζόγλου, Παναγιώτης Σιάγκρης, Ματίνα Σταυροπούλου, Μάιρα Στέφου, Μαριτάσα Τσιμπλάκη, Κώστας Τσώλης, Μαργαρίτα Τσουλουχά, Δημήτρης Φραγκάκης, Νίκος Χαραλαμπίδης, Κώστας Χριστόπουλος και Διονύσης Χριστοφιλογιάννης.