Διασφάλιση της οικουμενικής αξίας των μνημείων από τα Διαχειριστικά Σχέδια

Στο επίκεντρο βρέθηκε η μετάβαση από τις αποσπασματικές πρακτικές προστασίας σε ένα σύγχρονο, ολιστικό και δυναμικό μοντέλο διαχείρισης, που ενσωματώνει τον στρατηγικό σχεδιασμό, τη συμμετοχική διακυβέρνηση, τη συστηματική παρακολούθηση και τη σύνδεση με τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης.
Η Ημερίδα ανάδειξε τη συστηματική προσπάθεια του Υπουργείου Πολιτισμού, τα τελευταία χρόνια, για την κάλυψη ενός χρόνιου κενού: την κατάρτιση ολοκληρωμένων Διαχειριστικών Σχεδίων για τα 20 ελληνικά μνημεία και αρχαιολογικούς χώρους, που περιλαμβάνονται στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Τα εν λόγω σχέδια αποτελούν πλέον τον «οδικό χάρτη» για τη βιώσιμη διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς, ενσωματώνοντας σύγχρονες προκλήσεις, όπως: η κλιματική αλλαγή και η ψηφιακή μετάβαση.

Η υπουργός Πολιτισμού, κ. Λίνα Μενδώνη, στην ομιλία της επισήμανε πως: «Τα Διαχειριστικά Σχέδια δεν αποτελούν απλώς θεσμική υποχρέωση, αλλά το βασικό εργαλείο για τη διασφάλιση της οικουμενικής αξίας των μνημείων μας και μοχλό βιώσιμης ανάπτυξης. Η κατάρτιση και η εφαρμογή τους σηματοδοτεί πρωτίστως μια ουσιαστική αλλαγή παραδείγματος. Από τη διαχείριση της καθημερινότητας περνάμε στον στρατηγικό σχεδιασμό. Από την αποσπασματικότητα στη συνεκτική και ολιστική αντιμετώπιση. Από την παθητική προστασία στη δυναμική και βιώσιμη διαχείριση. Πρόκειται για μια σύνθετη και απαιτητική διαδικασία, που προϋποθέτει, εκτός από πολιτική βούληση, επιστημονική επάρκεια, διατομεακή συνεργασία και διοικητική συνέχεια. Πέρα από το θεσμικό πλαίσιο της UNESCO, τα σχέδια αυτά αποτελούν κινητήριο δύναμη ωρίμασης έργων, καθώς η ύπαρξή τους καθιστά τα μνημεία επιλέξιμα για χρηματοδοτήσεις από εθνικούς και ευρωπαϊκούς πόρους. Παράλληλα, θωρακίζουν την πολιτιστική κληρονομιά απέναντι στην κλιματική κρίση και στις πιέσεις του τουρισμού, ενσωματώνοντας, ταυτόχρονα, καινοτόμες ψηφιακές τεχνολογίες. Είναι μια μεγάλη ευκαιρία να επαναπροσδιορίσουμε τη σχέση μας με την πολιτιστική μας κληρονομιά και να την εντάξουμε στον πυρήνα μιας βιώσιμης αναπτυξιακής στρατηγικής.».

Επίσης, ο Περιφερειάρχης Ηπείρου, κ. Αλέξανδρος Καχριμάνης, δήλωσε πως: «Καρπός της υποδειγματικής συνεργασίας του Υπουργείου Πολιτισμού και της Περιφέρειας Ηπείρου υπήρξε η ένταξη του Ζαγορίου στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, ένα επίτευγμα, που αναδεικνύει την πολιτιστική μας κληρονομιά. Μέσα από προγραμματικές συμβάσεις, υλοποιούμε έργα, που στο παρελθόν φάνταζαν ακατόρθωτα, όπως η ανάδειξη της Νικόπολης και η απομάκρυνση της εθνικής οδού από τον αρχαιολογικό χώρο. Η σύμπνοια μεταξύ Πολιτείας και Αυτοδιοίκησης παράγει απτά αποτελέσματα, ενισχύοντας την ευθύνη μας για τη διαφύλαξη του ιστορικού πλούτου της Ηπείρου.».
Από την πλευρά του, ο Περιφερειάρχης Ιονίων Νήσων, κ. Γιάννης Τρεπεκλής, δήλωσε πως: «Η ένταξη της Παλιάς Πόλης της Κέρκυρας στην UNESCO υπήρξε ένα όραμα, που δικαιώθηκε, παρά τις αρχικές προκλήσεις. Σήμερα, η κοινωνία αναγνωρίζει ότι η θωράκιση των μνημείων αποτελεί εγγύηση για την τοπική οικονομία και το μέλλον. Με «πυξίδα» τον Φορέα Διαχείρισης και τη στενή συνεργασία Υπουργείου, Περιφέρειας και Δήμου, υλοποιούμε ήδη έργα ύψους 50 εκατομμυρίων ευρώ. Η συνέργεια αυτή είναι το μοναδικό εργαλείο, που μπορεί να διασφαλίσει την παγκόσμια ακτινοβολία των μνημείων μας.».
Ακόμη, κατά τη διάρκεια της Ημερίδας παρουσιάστηκε η πρόοδος του έργου, το οποίο χρηματοδοτήθηκε με 1,4 εκ. ευρώ από το Ε.Σ.Π.Α. 2014-2020. Εντός του τρέχοντος έτους ολοκληρώνονται τα Σχέδια Διαχείρισης για εμβληματικούς χώρους, όπως η Ακρόπολη των Αθηνών, οι Δελφοί, η Αρχαία Ολυμπία, οι Μυκήνες, η Επίδαυρος και ο Μυστράς. Παράλληλα, ανακοινώθηκε η θεσμοθέτηση της διαδικασίας μέσω σχετικής προσθήκης στον Αρχαιολογικό Νόμο (4858/2021), ώστε η ύπαρξη Διαχειριστικού Σχεδίου να καταστεί υποχρεωτική για κάθε οργανωμένο αρχαιολογικό χώρο της χώρας.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην καινοτομία, καθώς το Υπουργείο Πολιτισμού, σε συνεργασία με το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, προχωρά στη δημιουργία μιας εξελιγμένης γνωσιακής υποδομής. Με τη χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης και εξειδικευμένων γλωσσικών μοντέλων (LLM), τα στελέχη των υπηρεσιών θα έχουν πρόσβαση σε έγκυρη, ψηφιοποιημένη πληροφορία για τη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων.
Στη συνέχεια, η Προϊσταμένη της Διεύθυνσης Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, κ. Έλενα Κουντούρη, ανάλυσε το διεθνές θεσμικό πλαίσιο, ενώ, ταυτόχρονα, αναφέρθηκε στο πολιτιστικό τοπίο του Ζαγορίου ως μία από τις πλέον πρόσφατες και επιτυχημένες ελληνικές εγγραφές στον Κατάλογο της UNESCO (2023). Αντίστοιχα, η Προϊσταμένη του Τμήματος Εποπτείας Ελληνικών και Αλλοδαπών Επιστημονικών Ιδρυμάτων και Συντονισμού Θεμάτων Διεθνών Συνεργασιών και Οργανισμών, κ. Κωνσταντίνα Μπενίσση, εστίασε στην ανάδειξη των οικοδομημάτων της ρωμαϊκής περιόδου, η οποία προσδίδει νέα δυναμική στον αρχαιολογικό χώρο της Αρχαίας Ολυμπίας. Από την πλευρά της, η Προϊσταμένη της Διεύθυνσης Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Αρχαιοτήτων, κ. Τζούλια Παπαγεωργίου, παρουσίασε τις ολοκληρωμένες παρεμβάσεις αποκατάστασης και προσβασιμότητας, καθώς και τις νέες εκθεσιακές υποδομές στον Μυστρά, που αναδεικνύουν το Παλάτι των Δεσποτών σε πυρήνα του αρχαιολογικού χώρου.
Στην ημερίδα του Υπουργείου Πολιτισμού επισημάνθηκε πως τα Διαχειριστικά Σχέδια δεν αποτελούν απλώς μια διεθνή συμβατική υποχρέωση, αλλά το κλειδί για την προσέλκυση εθνικών και ευρωπαϊκών πόρων, μετατρέποντας την πολιτιστική αξία σε πραγματική αναπτυξιακή δυνατότητα για τις τοπικές κοινωνίες.
Το «παρών» στην Ημερίδα έδωσαν, επίσης, ο Γενικός Γραμματέας του ΥΠ.ΠΟ., κ. Γιώργος Διδασκάλου, οι Δήμαρχοι: Ανωγείων κ. Σωκράτης Κεφαλογιάννης, Χερσονήσου κ. Ζαχαρίας Δοξαστάκης, Ζαγορίου κ. Γιώργος Σουκουβέλος, Δελφών κ. Παναγιώτης Ταγκαλής, Μυκόνου κ. Χρήστος Βερώνης, Επιδαύρου κ. Αναστάσιος Χρόνης και Σπάρτης κ. Μιχάλης Βακαλόπουλος, οι Αντιπεριφερειάρχες Πολιτισμού Κρήτης κ. Γεωργία Μηλάκη και Δυτικής Ελλάδας κ. Παναγιώτης Μπράμος, και υπηρεσιακά στελέχη του ΥΠ.ΠΟ..