Αποτελέσματα της Ετήσιας Έκθεσης Ελληνικού Εμπορίου 2023 της Ε.Σ.Ε.Ε.

H Ετήσια Έκθεση Ελληνικού Εμπορίου για το 2023 επιβεβαιώνει, για ένα ακόμη έτος, πως ο κλάδος του εμπορίου, με κύκλο εργασιών που υπερβαίνει τα 169,4 δισ. ευρώ, και στον οποίο δραστηριοποιούνται περισσότερες από 227.000 επιχειρήσεις, αποτελεί και τον μεγαλύτερο εργοδότη της ελληνικής οικονομίας, απασχολώντας 700.000 άτομα. Όμως, η απασχόληση για το 2023 καταγράφει μείωση κατά 3,5% σε σχέση με το 2022, η οποία οφείλεται στη μείωση των θέσεων εργασίας σε όλους τους επιμέρους κλάδους, με την υψηλότερη να καταγράφεται στον κλάδο των αυτοκινήτων (19,4%). Βέβαια, στο λιανικό εμπόριο καταγράφεται τόνωση της μισθωτής απασχόλησης (2,5% σε σχέση με το 2022). Η αύξησή του στο λιανικό εμπόριο (3,2%) καταγράφει μια κόπωση, η οποία οφείλεται, εν πολλοίς, στην πληθωριστική κλιμάκωση.
Η συρρίκνωση στον κλάδο του εμπορίου επηρεάζει αρνητικά τις επιδόσεις των μικρότερων επιχειρήσεων, οι οποίες μοιάζουν παγιδευμένες σε μια κατάσταση «εγκλωβισμού στασιμότητας». Όπως προκύπτει από την πρωτογενή έρευνα του ΙΝ.ΕΜ.Υ., οι μικρότερες επιχειρήσεις, που αποτελούν και τη συντριπτική πλειονότητα των εμπορικών επιχειρήσεων, μπορεί μεν να επιδεικνύουν μια σημαντική ανθεκτικότητα, ωστόσο, μοιάζουν να είναι εγκλωβισμένες στις χαμηλές επιδόσεις των επάλληλων κρίσεων.
Σύμφωνα με στοιχεία της Ετήσιας Έκθεσης, οι κυριότερες προκλήσεις, που αντιμετωπίζουν οι εμπορικές επιχειρήσεις, συνεχίζουν να είναι: α) η διαχείριση των ανατιμήσεων (6 στα 7), β) οι οικονομικές υποχρεώσεις (5,9 στα 7) και γ) η ρευστότητα (5,2 στα 7). Η ενεργειακή κρίση επιδρά αρνητικά στη λειτουργία των εμπορικών επιχειρήσεων, καθώς για το 85,7% των εμπορικών επιχειρήσεων ο κύκλος εργασιών έχει επηρεαστεί αρνητικά από τις ανατιμήσεις στο κόστος ενέργειας, ενώ το 23% των εμπορικών επιχειρήσεων αντιμετωπίζουν αυξήσεις της τάξης 21-30% στο ενεργειακό κόστος. Η στασιμότητα των επιδόσεων, σε συνδυασμό με την πληθωριστική κλιμάκωση, εξωθούν τις εμπορικές επιχειρήσεις να δώσουν προτεραιότητα στη βραχυπρόθεσμη βιωσιμότητα και όχι στον μακροπρόθεσμο δίδυμο μετασχηματισμό τους.
Την επιστημονική παρουσίαση της Ε.Ε.Ε.Ε.-2023 έκαναν οι:
Δρ. Χαράλαμπος Αράχωβας, Οικονομολόγος-Συντονιστής Τμήματος Οικονομικής Ανάλυσης Ε.Σ.Ε.Ε..
Δρ. Μανόλης Μανιούδης, Οικονομικός αναλυτής ΙΝ.ΕΜ.Υ.-Ε.Σ.Ε.Ε..
Ο Πρόεδρος της Ε.Σ.Ε.Ε., κ. Γιώργος Καρανίκας τόνισε μεταξύ άλλων πως: «Τα αποτελέσματα της Ε.Ε.Ε.Ε.-2023 αναδεικνύουν, για μια ακόμη φορά, τον κεντρικό ρόλο του κλάδου του εμπορίου στην ελληνική οικονομία. Ιδιαίτερη θέση συνεχίζουν να κατέχουν οι μικρές εμπορικές επιχειρήσεις, οι οποίες μετά τις επάλληλες κρίσεις φαίνονται πως είναι εγκλωβισμένες σε μια «κατάσταση στασιμότητας». Πλέον, το κόστος του ψηφιακού μετασχηματισμού και της πράσινης μετάβασης δεν αξιολογείται ως πρόκληση πρώτης προτεραιότητας, καθώς τα εμπόδια του οικονομικού και επιχειρηματικού περιβάλλοντος εξωθούν τις επιχειρήσεις να εστιάσουν στην βραχυπρόθεσμη βιωσιμότητά τους και όχι στον μακροπρόθεσμο, αλλά αναγκαίο, μετασχηματισμό τους. Ο πολύπλευρος χαρακτήρας των ευρημάτων της Έκθεσης θα διερευνηθεί περαιτέρω και μέσα από το κορυφαίο Συνέδριο της Ε.Σ.Ε.Ε. «Future of Retail» τον ερχόμενο Απρίλιο.».
Ακολούθησε μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα συζήτηση επί των ευρημάτων της Έκθεσης, την οποία συντόνισε η κ, Βάλια Αρανίτου, Επιστημονική Διευθύντρια ΙΝ.ΕΜ.Υ.- Ε.Σ.Ε.Ε., Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.
Στη συζήτηση συμμετείχαν η κ. Λένα Τσιπούρη, Ομότιμη Καθηγήτρια του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και οι κ.κ. Παναγιώτης Λιαργκόβας, Πρόεδρος του Κ.Ε.Π.Ε. και Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου και Πρόεδρος του Τμήματος Οικονομικών Επιστημών, και Λόης Λαμπριανίδης, Καθηγητής (αφ.) ΠΑ.ΜΑΚ. και πρώην Γενικός Γραμματέας Ιδιωτικών Επενδύσεων, Υπουργείο Οικονομίας & Ανάπτυξης.
Αρχικά, η κ. Τσιπούρη εστίασε στο πρόβλημα της απασχόλησης, τονίζοντας πως «είναι διεθνές και άμεσα συνδεδεμένο με τη ψηφιακή μετάβαση» και πως «θα πρέπει να γίνει επανεκπαίδευση των απασχολουμένων στο λιανικό εμπόριο». Επίσης, ανέφερε ότι «δεν προσφέρεται το περιθώριο στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις να επικεντρωθούν σε σημαντικά θέματα (π.χ. πράσινη μετάβαση), γιατί είναι αφοσιωμένοι σε καθημερινά και πιο άμεσα προβλήματα». Επιπρόσθετα, τόνισε πως «η πολιτεία θα πρέπει να βοηθήσει στη ψηφιακή μετάβαση με χρηματοδοτικά εργαλεία.».
Κατόπιν, ο κ. Λαμπριανίδης τόνισε πως «παρά τα θετικά στοιχεία των οικονομικών μεγεθών, όπως για παράδειγμα η αύξηση του κατώτατου μισθού, η μείωση της ανεργίας, καθώς και η επενδυτική βαθμίδα, δείχνουν ότι η οικονομία δεν είναι ανθηρή». Υποστήριξε, δε, πως «αν η χώρα δε μεταβάλει το αναπτυξιακό υπόδειγμα, το εμπόριο δεν μπορεί να εξελιχθεί» και ακόμη υπογράμμισε πως «οι πολιτικές που ασκούνται είναι καθοριστικές και στόχο πρέπει να έχουν την καταπολέμηση των «καρτέλ» και των ολιγοπωλιακών πολιτικών».
Ακολούθως, ο κ. Λιαργκόβας σημείωσε πως «η αγορά εργασίας έχει σοβαρό πρόβλημα λόγω ψηφιακής μετάβασης, καθώς δεν βρίσκεται εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό, κυρίως, στον ιδιωτικό τομέα, όπου οι οικονομικοί δείκτες είναι πολύ χαμηλοί (σε χαμηλότερα επίπεδα από του δημοσίου)». Επίσης, τόνισε πως «η πράσινη μετάβαση έχει μεγάλο κόστος για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και τα χρηματοδοτικά εργαλεία που προσφέρονται δεν είναι επαρκή», ακόμη ανέφερε πως «απαιτούνται δομές και μεταρρυθμίσεις οι οποίες θα ενισχύσουν τον διαρθρωτικό τομέα», ενώ ολοκλήρωσε λέγοντας πως «χρειαζόμαστε ακριβότερη μισθωτή εργασία, η οποία θα βασίζεται στην παραγωγή, στις επενδύσεις και στο εμπόριο».
Επίσης, η κ. Αρανίτου δήλωσε πως με μεγάλη της χαρά διαπιστώνει την αποδοχή της Ετήσιας Έκθεσης Ελληνικού Εμπορίου από την κοινωνία και τους θεσμικούς φορείς, επισημαίνοντας μεταξύ άλλων πως: «Τα ευρήματα της φετινής Ετήσιας Έκθεσης κρούουν ένα «καμπανάκι κινδύνου» αναφορικά με τη συγκέντρωση της οικονομικής δραστηριότητας σε μεγάλες επιχειρήσεις και σε επιμέρους τομείς του κλάδου, με τις προτεραιότητες των μικρομεσαίων εμπορικών επιχειρήσεων να επικεντρώνονται στη βραχυπρόθεσμη βιωσιμότητα και όχι στον μακροχρόνιο μετασχηματισμό. Η εξέλιξη αυτή διευρύνει την απόσταση μεταξύ μεγαλύτερων και μικρότερων επιχειρήσεων και προκαλεί ανησυχία σχετικά με την ομαλή συμβίωση τους. Τα παραπάνω εντείνουν τις ανησυχίες για το μέλλον του λιανικού εμπορίου, το οποίο περιλαμβάνει, κυρίως, πολύ μικρές και μικρές εμπορικές επιχειρήσεις.».

Ακολουθεί ολόκληρη η ομιλία του Προέδρου της Ελληνικής Συνομοσπονδίας Εμπορίου και Επιχειρηματικότητας (Ε.Σ.Ε.Ε.), κ. Γιώργου Καρανίκα, στην παρουσίαση της Ετήσιας Έκθεσης Ελληνικού Εμπορίου 2023:
«Θα ήθελα να σας ευχαριστήσω όλες και όλους για την παρουσία σας σήμερα στην παρουσίαση της Ετήσιας Έκθεσης.
Για την Ε.Σ.Ε.Ε. πρόκειται για ένα σημαντικό ορόσημο. Στην Ετήσια Έκθεση περιλαμβάνονται πολύτιμα στοιχεία, που τροφοδοτούν την παρέμβασή της. Είναι η δική μας έμπρακτη απόδειξη ότι οι προτάσεις μας προέχονται από έγκυρη τεκμηρίωση. Και είναι και η έκφραση μιας αγωνίας για την κατανόηση των γενικών τάσεων στην οικονομία και στην αγορά.
Είμαστε ενταγμένοι σε ένα περιβάλλον πολλαπλών κρίσεων, οι οποίες επηρεάζουν το διεθνές πεδίο και αναπόφευκτα αφήνουν ισχυρό αποτύπωμα και στην εγχώρια αγορά. Η φράση που χρησιμοποιούμε είναι σαφής: το ελληνικό εμπόριο τελεί σε ένα πλαίσιο επισφαλούς στασιμότητας. Εξελίξεις, όπως η περιοριστική νομισματική πολιτική, ο καλπάζων πληθωρισμός, αλλά και οι γεωοικονομικοί κατακερματισμοί, που εντείνονται εξαιτίας της γεωπολιτικής αστάθειας, φαίνεται ότι θα επηρεάσουν αρνητικά τον ρυθμό της διεθνούς οικονομικής μεγέθυνσης. Υπάρχει μια αβεβαιότητα, η οποία επιδρά στο πώς σκέφτονται και πράττουν επιχειρηματίες και καταναλωτές. Και σίγουρα υπάρχει μια δυσκολία να φανταστούμε την προοπτική μας προς το μέλλον. Και η σκοπιμότητα της επιστημονικής δουλειάς στην έκθεση αφορά στο πώς θα βρούμε εκείνα τα στοιχεία, που θα μας βοηθήσουν με έναν συστηματικό και σχεδιασμένο τρόπο, να μπορέσουμε βήμα-βήμα να βγάλουμε την ελληνική αγορά σε ένα «ξέφωτο» σταθερότητας.
Αγαπητοί φίλοι, η Ετήσια Έκθεση Ελληνικού Εμπορίου του 2023 προσπαθεί να αναδείξει, όπως κάνει κάθε φορά, τον αγώνα των μικρομεσαίων και των πολύ μικρών επιχειρήσεων για την αντιμετώπιση της πίεσης, που προέρχεται από εξωτερικούς παράγοντες. Και αυτό που κάνει η έκθεση είναι να προβάλλει, ως άμεση και επιτακτική, την προώθηση μιας συνεκτικής αναπτυξιακής στρατηγικής, με τη Μμε επιχειρηματικότητα στο επίκεντρο, ως την αναγκαία συνθήκη για σταθεροποίηση της ελληνικής οικονομίας και την περαιτέρω ανάταξη της ελληνικής αγοράς. Στην έκθεση του 2022 μιλήσαμε για μια «τριπλή παγίδα»: των συρρικνωμένων κύκλων εργασιών, του αυξημένου λειτουργικού κόστους και του διογκούμενου ιδιωτικού χρέους. Πλέον, όλα αυτά, σε συνδυασμό με τη μειούμενη καταναλωτική δαπάνη, δείχνουν ότι υπάρχει ακόμη πολύς δρόμος για να επανέλθουν οι θετικές προοπτικές για την ελληνική εμπορική τάξη. Το εμπόριο, μια εγγενώς δυναμική, αλλά και ευάλωτη στις μεταβολές οικονομική δραστηριότητα, χρειάζεται πολύπλευρη στήριξη για να επιβιώσει. Και αυτή τη στήριξη διεκδικεί η Ε.Σ.Ε.Ε. από το κράτος με συνεχείς παρεμβάσεις.
Η έκθεση, βέβαια, αποδεικνύει την κεντρική θέση που κατέχει το εμπόριο στην οικονομική δομή. Και αυτό είναι κάτι που πρέπει να επισημαίνεται διαρκώς. Δεν πρόκειται για μια περιθωριακή ή συγκυριακή δραστηριότητα. Πρόκειται για μια οικονομική πρακτική συνυφασμένη με την εξέλιξη και ανάπτυξη της ελληνικής κοινωνίας. Τι το αποδεικνύει; Το γεγονός ότι το εμπόριο εξακολουθεί να αποτελεί τον μεγαλύτερο εργοδότη της ελληνικής οικονομίας. Παρά τη μείωση των θέσεων εργασίας κατά 3,5%, συγκριτικά με το 2022, εξακολουθεί να συνεισφέρει το 16,5% της συνολικής απασχόλησης. Επιπλέον, η ποσοστιαία μείωση της απασχόλησης ήταν υψηλότερη στους εργοδότες από ό,τι στους εργαζόμενους στο εμπόριο. Κάτι που σημαίνει, φυσικά, ότι η άμεση ανάγκη επιβίωσης των μικρομεσαίων εμπορικών επιχειρήσεων συνιστά μια άμεση προτεραιότητα για το επόμενο διάστημα. Και αυτό γιατί αρκετοί συνάδελφοι αναγκάζονται να αποχωρήσουν προσωρινά ή μονιμότερα από το εμπορικό επιχειρείν. Είναι μια βασική οικονομική δραστηριότητα το εμπόριο στη χώρα μας, αλλά είναι και μία ευάλωτη δραστηριότητα.
Παρά ταύτα, δεδομένων των προσπαθειών όλων των συναδέλφων στο πλαίσιο της αστάθειας, που ακολούθησε τη μεγάλη οικονομική κρίση, το εμπόριο συνεχίζει να διαγράφει μια ανοδική πορεία. Παρατηρείται αύξηση τόσο σε επίπεδο κύκλου εργασιών όσο και σε επίπεδο κερδοφορίας. Μια αύξηση που καταδεικνύει ότι, αναμφίβολα, υπάρχει φως στην άκρη του τούνελ. Για να φτάσουμε, όμως, εκεί χρειαζόμαστε στοχευμένες ενέργειες, οι οποίες θα αίρουν φορολογικές και μη μισθολογικές επιβαρύνσεις, καθώς και τα υπάρχοντα εμπόδια της πρόσβασης στον δανεισμό. Το δεδομένο του αυξημένου χρέους στις εμπορικές επιχειρήσεις αποτελεί ένα «καμπανάκι», που πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπ’ όψιν.
Για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, η ετήσια έκθεση αναφέρει ότι έχουν μεταβεί από την πτώση στη στασιμότητα. Αυτό σημαίνει δύο πράγματα: πρώτον, ότι έχει υπάρξει ελαφρά βελτίωση της κατάστασής τους και δεύτερον ότι δίνουν έμφαση στη βραχυπρόθεσμη επιβίωσή τους, κυρίως, λόγω της επίδρασης του πληθωρισμού. Η σχετική αύξηση του κύκλου εργασιών, που παρατηρήθηκε, θα μπορούσε να είναι μεγαλύτερη, εάν δεν υπήρχε η ακρίβεια. Η τελευταία, πράγματι, λειτουργεί σαν φραγμός, που αποθαρρύνει επιχειρηματίες και καταναλωτές, και επιβαρύνει το κλίμα στην αγορά. Όσο, δε, επιμένουν φαινόμενα, όπως το υψηλό λειτουργικό κόστος, η εκτόξευση των τιμών ενέργειας και η συνακόλουθη αύξηση των τιμών των εμπορευμάτων από τους προμηθευτές, η βελτίωση των συνθηκών για τις Μμε επιχειρήσεων παραπέμπεται για το εγγύς, στην καλύτερη των περιπτώσεων, μέλλον.
Απολύτως συναφής με τα παραπάνω είναι η μάκρο ανάλυση της εξέλιξης της καταναλωτικής δαπάνης από το 2008 ως το 2022, η οποία είναι και μία επίδραση της κρίσης, από την οποία φαίνεται ότι δεν μπορούμε ακόμη να απαλλαγούμε: Είμαστε κατά πολύ πιο κάτω από την προ κρίσης καταναλωτική δαπάνη. Και αυτό είναι κάτι που σχετίζεται άμεσα με την επιβίωση του εμπορίου.
Αγαπητοί φίλοι, αγαπητές φίλες, η Ε.Σ.Ε.Ε. δεν κουράζεται να προτάσσει τις προκλήσεις του μέλλοντος σαν βασικές της προτεραιότητες. Τον ψηφιακό μετασχηματισμό και την πράσινη μετάβαση. Το πώς, δηλαδή, το εμπόριο θα ενταχθεί στον νέο υπό διαμόρφωση διεθνή καταμερισμό εργασίας. Η αβεβαιότητα σε έναν κόσμο διαρκούς μεταβολής και ρευστότητας επιβάλλει την ανάπτυξη ψηφιακών δεξιοτήτων και την ελαχιστοποίηση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος, σε όλα τα επίπεδα της οικονομίας. Τώρα είναι η κατάλληλη στιγμή να διαμορφωθούν οι προϋποθέσεις για την ψηφιακή μετάβαση. Για να μπορέσουν οι Μμε επιχειρήσεις να πλησιάσουν τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις. Πρόκειται για μια διαδικασία, για την οποία η Ε.Σ.Ε.Ε. διεκδικεί, προς όφελος του ελληνικού εμπορίου, συγκεκριμένες δράσεις από το νέο Ε.Σ.Π.Α..
Κλείνοντας, θα ήθελα να επισημάνω ότι η ανθεκτικότητα της εμπορικής δραστηριότητας αποδεικνύει ότι το εμπόριο αποτελεί τον κορμό του αναπτυξιακού προτύπου της χώρας. Ο Έλληνας έμπορος ήταν πάντα μέρος της λύσης, και όχι του προβλήματος, και αυτό θα συνεχίσει να διεκδικεί. Στις σελίδες της έκθεσης που θα διαβάσετε θα δείτε τις δυνατότητες του εμπορίου, αλλά και τις υστερήσεις που πρέπει να αντιμετωπιστούν. Το εμπόριο, καθώς αλληλοεπιδρά με όλες τις βαριές μεταβλητές της ελληνικής οικονομίας, αποτελεί εκείνον τον οικονομικό κόμβο, ο οποίος μπορεί να προσδώσει προσανατολισμό και συμπεριληπτικότητα στο αναπτυξιακό μέλλον της χώρας.
Θέλω να σας ευχαριστήσω για την παρουσία σας, να συγχαρώ τους συντελεστές της έκθεσης από το ΙΝ.ΕΜ.Υ. και να ευχηθώ μια καλή οικονομική χρονιά για όλους τους συναδέλφους.».