Θλιβερή πρωτιά της Ελλάδας στην κατάχρηση αντιβιοτικών, στη μικροβιακή αντοχή και στους θανάτους από ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις

Ομιλητές ήταν ο Πρόεδρος του Ι.Σ.Α. και του Εθνικού Διαδημοτικού Δικτύου Υγειών Πόλεων-Προαγωγής Υγείας (Ε.Δ.Δ.Υ.Π.Π.Υ.) κ. Γιώργος Πατούλης, η Ομότιμη Καθηγήτρια Παθολογίας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών-Λοιμωξιολόγος, Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Χημειοθεραπείας κ. Ελένη Γιαμαρέλλου, η Ομότιμη Καθηγήτρια Παθολογίας-Λοιμώξεων Ε.Κ.Π.Α., μέλος του Δ.Σ. της Ελληνικής Εταιρείας Χημειοθεραπείας κ. Κυριακή Κανελλακοπούλου, ο Γενικός Διευθυντής της «KΑΠΑ Research» κ. Τάσος Γεωργιάδης και ακόμη παραβρίσκονταν τα μέλη του Δ.Σ. του Ι.Σ.Α. κ.κ Φώτης Πατσουράκος (Αντιπρόεδρος Α΄), Ιωάννης Κεχρής (Ταμίας) και Στάθης Τσούκαλος.

Στο πλαίσιο της συνέντευξης Τύπου δόθηκαν τα στοιχεία έρευνας, που γίνεται για 10η συνεχόμενη χρονιά από την «KΑΠΑ Research», για λογαριασμό του Ι.Σ.Α. και της Ελληνικής Εταιρείας Χημειοθεραπείας, από την οποία προέκυψε ότι ένας στους τέσσερις Έλληνες φυλάσσει κάποιο αντιβιοτικό στο σπίτι για ώρα ανάγκης. Το ενθαρρυντικό είναι ότι με τη θέσπιση της υποχρεωτικής συνταγογράφησης των αντιβιοτικών, που πέτυχε ο Ι.Σ.Α., μετά από πολυετείς αγώνες το 2020, έχει μειωθεί σημαντικά η αλόγιστη χρήση τους.
O Πρόεδρος του Ι.Σ.Α. και του Ε.Δ.Δ.Υ.Π.Π.Υ., Περιφερειάρχης Αττικής κ. Γιώργος Πατούλης, επισήμανε μεταξύ άλλων πως: «Δυστυχώς, η χώρα μας εξακολουθεί να βρίσκεται σε δυσμενή θέση, κατέχοντας το αρνητικό πρωτείο μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών στην άσκοπη κατανάλωση αντιβιοτικών, που μετουσιώνεται σε πρωτιά στην ανθεκτικότητα των μικροβίων. Η άσκοπη χρήση των αντιβιοτικών αποτελεί θέμα δημόσιας υγείας μεγάλης σημασίας, το οποίο απασχολεί μεγάλο μέρος της παγκόσμιας κοινότητας. Πρέπει οι πολίτες να καταλάβουν ότι τα αντιβιοτικά δεν είναι ακίνδυνα και για τον λόγο αυτόν δεν θα πρέπει να καταναλώνονται χωρίς ιατρική συνταγή. Ο Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών, σε συνεργασία με το Ελληνικό Διαδημοτικό Δίκτυο Υγιών Πόλεων του Π.Ο.Υ. και την Ελληνική Εταιρεία Χημειοθεραπείας, συνεχίζει για 10η χρονιά την Πανελλαδική Εκστρατεία Ενημέρωσης, με θέμα: «Μύθοι και Αλήθειες για τα Αντιβιοτικά και τα Εμβόλια», με στόχο την ενημέρωση του κοινού για το σοβαρό αυτό θέμα και την προστασία της δημόσιας υγείας.».

Επίσης, η Ομότιμη Καθηγήτρια Παθολογίας-Λοιμώξεων Ε.Κ.Π.Α., μέλος του Δ.Σ. της Ελληνικής Εταιρείας Χημειοθεραπείας κ. Κυριακή Κανελλακοπούλου, αναφερόμενη στην υπερκατανάλωση αντιβιοτικών στην κοινότητα, υπογράμμισε μεταξύ άλλων πως: «Οι Έλληνες, σε υψηλό ποσοστό επιμένουν να παίρνουν αντιβιοτικά, η χορήγηση των οποίων είναι άσκοπη, γιατί αφορά στις ιώσεις, στις οποίες τα αντιβιοτικά, εξ’ ορισμού, δεν είναι δραστικά.» και εξήγησε πως: «Οι περισσότερες από τις λοιμώξεις που μας συμβαίνουν τον χειμώνα, όπως ωτίτιδα, βρογχίτιδα, ιγμορίτιδα και το «κοινό κρυολόγημα», που εκδηλώνεται με συνάχι, βήχα, πονόλαιμο, πόνο στους μύες, στα κόκκαλα και πυρετό, είναι ιώσεις που θεραπεύονται από μόνες τους σε περίπου τρεις ημέρες. Τα αντιβιοτικά είναι απαραίτητα μόνο για τις σοβαρές βακτηριακές λοιμώξεις, τις οποίες θα διαγνώσει ο ιατρός. Μετά από πολύχρονους αγώνες του Ι.Σ.Α., το 2020. με απόφαση της Πολιτείας, τα αντιβιοτικά είναι αποκλειστικά συνταγογραφούμενα φάρμακα. Ωστόσο, φαίνεται ότι οι ασθενείς «πιέζουν» τον ιατρό τους να τους χορηγήσει το αντιβιοτικό. Ακόμη χειρότερα, 25% των Ελλήνων φυλάσσουν αντιβιοτικά στο σπίτι τους για ώρα ανάγκης, ξεχνώντας τις συνέπειες από την υπερκατανάλωση των αντιβιοτικών ή ακόμη τις τοξικές συνέπειες, αν έχουν υπερβεί την ημερομηνία λήξης. Παρενέργειες, όπως π.χ. εξανθήματα, βρογχικό άσθμα και το αλλεργικό shock, που απειλεί την ίδια τη ζωή του ασθενούς, τοξικότητα στα νεφρά και στο ήπαρ, σοβαρά διαρροϊκά σύνδρομα, όπως η Ψευδομεμβρανώδης κολίτιδα, με θνητότητα που υπερβαίνει το 20% των προσβληθέντων. Επίσης, πρόσφατες έρευνες έδειξαν ότι παιδιά που πήραν αντιβιοτικά σε ηλικία μικρότερη των 6 μηνών θα γίνουν παχύσαρκα. Η χειρότερη, όμως, ανεπιθύμητη ενέργεια αφορά στην ανάπτυξη αντοχής των μικροβίων στα αντιβιοτικά, ώστε τα τελευταία να μην είναι πλέον δραστικά στις μικροβιακές λοιμώξεις. Δυστυχώς, η χώρα μας κατέχει και στην αντοχή τα πρωτεία μεταξύ των Ευρωπαϊκών χωρών, ώστε, τουλάχιστον, για τα μικρόβια που θα προκαλέσουν συχνότερα ιγμορίτιδα και πνευμονία, όπως ο πνευμονιόκοκκος, η αντοχή να κυμαίνεται μεταξύ 40-60% για τα ενδεικνυόμενα αντιβιοτικά, όπως οι μακρολίδες και οι κεφαλοσπορίνες, για τα κολοβακτηρίδια, που προκαλούν, συνήθως, ουρολοιμώξεις, η αντοχή στην αμπικιλλίνη υπερβαίνει το 50%, ενώ στις κινολόνες το 20%, ώστε η εμπειρική χορήγησή τους να είναι απαγορευτική.».
Σύμφωνα με τα συγκριτικά αποτελέσματα καταγραφής από το E.C.D.C. (European Center for Disease Control), η ελληνική κατανάλωση αντιβιοτικών είναι διπλάσια έως και εξαπλάσια σε σύγκριση με τις άλλες Ευρωπαϊκές Χώρες, ήδη από το 2009 έως το 2020, με τις μικρότερες καταναλώσεις να διαπιστώνονται στις βόρειες χώρες της Ευρώπης.
Ακολούθως, ο Γενικός Διευθυντής της «KΑΠΑ Research», κ. Τάσος Γεωργιάδης, παρουσίασε τα συμπεράσματα της δημοσκόπησης, που έγινε για λογαριασμό του Ι.Σ.Α. και της Ελληνικής Εταιρίας Χημειοθεραπείας, λέγοντας μεταξύ άλλων πως: «Η έρευνα αποτελεί σημαντικό εργαλείο παρακολούθησης της χρήσης αντιβιοτικών στην Ελλάδα. Πραγματοποιείται από το 2013, και η φετινή έρευνα πραγματοποιήθηκε το χρονικό διάστημα 4-7 Νοεμβρίου, σε δείγμα 1097 ατόμων, στις 13 περιφέρειες της χώρας.», ενώ συνεχίζοντας ανέφερε πως: «Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, 3 στους 4 Έλληνες πήραν κάποιο αντιβιοτικό τους τελευταίους 12 μήνες, ενώ δύο στους δέκα δεν έχουν λάβει ποτέ αντιβιοτικό. Το 16% πήραν αντιβιοτικό για οδοντιατρικούς λόγους, ένα 21% για διάφορους λόγους σοβαρών ασθενειών ή χειρουργικών επεμβάσεων, ένα 11% για αντιμετώπιση λοιμώξεων και ένα ποσοστό 19% αναφέρουν ως αιτία τον επίμονο βήχα και προβλήματα με αναπνευστικό ή βρογχίτιδες.».
Συνεχίζοντας, ο κ. Γεωργιάδης είπε μεταξύ άλλων πως: «Ένα πρώτο θετικό συμπέρασμα, που προκύπτει από τα στοιχεία, είναι πως την τελευταία δεκαετία έχει μειωθεί σημαντικά το ποσοστό εκείνων που παίρνουν αντιβιοτικά χωρίς συνταγή (από 16% το 2013 στο 6% το 2023). Από τη μείωση, το σημαντικότερο μέρος της καταγράφεται την τελευταία διετία (από 12% το 2021 στο 6% το 2023). Παρόλα αυτά ένα σημαντικό ποσοστό 32% συνεχίζουν να κρατούν αντιβιοτικά στο ψυγείο του σπιτιού τους για ώρα ανάγκης (το ποσοστό αυτό είναι ελαφρά μειωμένο σε σχέση με το 2013, που ήταν 36%).
Ένα δεύτερο θετικό συμπέρασμα αφορά στις παρενέργειες. Το ποσοστό των ατόμων, που αναφέρουν παρενέργειες από τη χρήση αντιβιοτικού, πέφτει στο 19% το 2023, από 26% στο 2013. Η χρήση αντιβιοτικών μόνο με συνταγή γιατρού φαίνεται πως έχει συμβάλλει στο θέμα των παρενεργειών, αφού η χρήση δεν είναι πια αλόγιστη, αλλά γίνεται με την παρακολούθηση ειδικών.
Τέλος, ένα μεγάλο ποσοστό Ελλήνων (55%) έχουν ακούσει ή διαβάσει πως στην Ελλάδα υπάρχει υπερκατανάλωση και άσκοπη χρήση αντιβιοτικών, το 35% δηλώνουν ότι έχουν ακούσει για την ανάγκη το αντιβιοτικό να χρησιμοποιείται μόνο με ιατρική συνταγή, και μόλις το 3% έχει ακούσει κάτι για την ανθεκτικότητα των μικροβίων στα αντιβιοτικά. Και στα θέματα αυτά η προσπάθεια της ιατρικής κοινότητας φαίνεται να αποδίδει, ώστε να έχουμε πιο ενημερωμένους πολίτες για το θέμα.».
Ακόμη, η Ομότιμη Καθηγήτρια Παθολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών-Λοιμωξιολόγος, Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Χημειοθεραπείας, κ. Ελένη Γιαμαρέλλου, τόνισε μεταξύ άλλων πως: «Η Ελλάδα, συνεχίζει και το 2023 τη θλιβερή πρωτιά της, ανάμεσα στις χώρες της Ευρώπης, ως προς την κατάχρηση των αντιβιοτικών και τα υψηλότερα ποσοστά αντοχής των μικροβίων στα αντιβιοτικά, τόσο στην κοινότητα -με έως και εξαπλάσια ποσοστά κατανάλωσης αντιβιοτικών συγκριτικά με τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες- όσο και στα νοσοκομεία, όπου φάρμακα τελευταίας γενεάς όπως οι καρβαπενέμες, έχουν χάσει πλέον τη δραστικότητά τους μπροστά στη γιγάντωση των πολυανθεκτικών μικροβίων, σύμφωνα με τα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (E.C.D.C.).».
Επίσης, σύμφωνα με την κ. Γιαμαρέλλου: Η «εμπειρική προστατευτική υπερκατανάλωση των αντιβιοτικών έχει δημιουργήσει μικρόβια, όπως η Klebsiella και το Acinetobacter, πολυανθεκτικά στις καρβαπενέμες, με αποτέλεσμα να χορηγείται εμπειρικά (δηλαδή, χωρίς επιβεβαίωση από καλλιέργειες) ακόμη και η τελευταία δραστική ομάδα αντιβιοτικών, ώστε να κινδυνεύει και αυτή να αχρηστευτεί. Και τότε τι γίνεται; Θα βγει αληθινή η αγγλική προφητεία του 2015, ότι μετά το 2050 θα πεθαίνουν κάθε χρόνο σε παγκόσμιο επίπεδο 10 εκ. άνθρωποι από λοιμώξεις, που θα προκαλούνται από πολυανθεκτικά βακτήρια; Το 2019, έχασαν τη ζωή τους 1,27 εκ. άνθρωποι εξ αιτίας της πολυαντοχής, ενώ για άλλα 4,95 εκ. ο θάνατός τους αποδόθηκε στα πολυανθεκτικά μικρόβια. Στην Ευρώπη, τουλάχιστον για το 2020, οι λοιμώξεις από πολυανθεκτικά ξεπέρασαν τις 800.000, προκαλώντας 35.000 θανάτους.» και ακόμη η κ. Γιαμαρέλλου τόνισε μεταξύ άλλων πως: «Εάν ληφθεί υπόψη ότι έχει ανακοινωθεί επισήμως το «Τέλος των Αντιβιοτικών», αφού δεν πρόκειται να κυκλοφορήσουν στην αγορά σύντομα νέα αντιβιοτικά δραστικά στα πολυανθεκτικά μικρόβια, υπάρχουν λύσεις για να καταπολεμηθεί το σοβαρό και επείγον αυτό πρόβλημα και να ξαναγίνουν δραστικά τα αντιβιοτικά. Φαίνεται, λοιπόν, ότι η παρουσία ειδικά εκπαιδευμένου λοιμωξιολόγου και φαρμακοποιού, πλήρους και αποκλειστικής απασχόλησης, με απόφαση της Πολιτείας, τουλάχιστον σε κάθε τριτοβάθμιο νοσοκομείο, οι οποίοι θα αναλάβουν την επιτήρηση της συνταγογραφίας των αντιβιοτικών σε συνεργασία με τους θεράποντες ιατρούς, έχει αποδεδειγμένα μειώσει την αντοχή. Η χώρα μας, για 13η συνεχή χρονιά, δίνει την άνιση μάχη της με την κατάχρηση των αντιβιοτικών, επικεντρώνοντας τις ανησυχίες Ελλήνων και Ευρωπαίων επιστημόνων στο τρίπτυχο: Εκπαίδευση, Προσωπική Ευθύνη, Πολιτική Βούληση για ειδική αντιμετώπιση στην κοινότητα και στα νοσοκομεία, καθώς το κόστος της μικροβιακής αντοχής σε ανθρώπινες ζωές και επιβάρυνση των συστημάτων υγείας αυξάνεται συνεχώς. Η μόνη λύση, ωστόσο, που απομείνει για τον Έλληνα πολίτη, είναι η ορθολογική χρήση των υπαρχόντων αντιβιοτικών, αφού έχει αποδειχθεί ότι εάν δεν «ραπιστούν» οι χλωρίδες μας με αντιβιοτικά τουλάχιστον για ένα 3μηνο-6μηνο, τότε εξαφανίζονται οι ανθεκτικοί κλώνοι και επικρατούν οι ευαίσθητοι -στα αντιβιοτικά- μικροβιακοί πληθυσμοί, αποδεικνύοντας για άλλη μια φορά την τεράστια ευθύνη όλων μας, είτε ως ιατροί είτε ως κοινωνία είτε ως ασθενείς.».
Τέλος, το συμπέρασμα από τη συγκεκριμένη συνέντευξη Τύπου είναι: Όχι αντιβιοτικά στα κρυολογήματα ή στον πονόδοντο, Όχι στο σπίτι, Όχι πίεση στον ιατρό μας, καθώς τα αντιβιοτικά δεν είναι ούτε βιταμίνες ούτε παυσίπονα.