Οι «Αναμνήσεις ενός κοριτσιού», της Μαργαρίτας Θεοδωράκη, στο Περιστέρι

Της Παναγιώτας Σούγια

Το πραγματικά εξαιρετικό βιβλίο της συγγραφέα κ. Μαργαρίτας-Ασπασίας Θεοδωράκη, με τον χαρακτηριστικό τίτλο: «Αναμνήσεις ενός κοριτσιού», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Ιανός», παρουσιάστηκε το απόγευμα της Δευτέρας 30 Ιανουαρίου 2023, στο Πολιτιστικό και Συνεδριακό Κέντρο του Δημαρχιακού Μεγάρου Περιστερίου.

Η όμορφη αυτή εκδήλωση ξεκίνησε με την προβολή ενός βίντεο με προσωπικές εικόνες από τη ζωή της κ. Μαργαρίτας-Ασπασίας Θεοδωράκη, διανθισμένου από τη μουσική του πατέρα της, Μίκη Θεοδωράκη.

Αμέσως μετά, ο ηθοποιός κ. Παναγιώτης Πετράκης διάβασε χαρακτηριστικά αποσπάσματα από το βιβλίο της κ. Θεοδωράκη, η οποία κατόπιν συνέχισε την ανάγνωση επιλεγμένων αποσπασμάτων από το έργο της.

Στη συνέχεια, τον λόγο έλαβε ο Πολιτικός Μηχανικός, Κριτικός και Ιστορικός Μουσικής, κ. Γιώργος Μονεμβασίτης, ο οποίος μίλησε για το παρουσιαζόμενο βιβλίο, λέγοντας χαρακτηριστικά πως: «Εάν μπορούσα θα άλλαζα τον τίτλο του βιβλίου από «Αναμνήσεις ενός κοριτσιού» και θα τον έκανα «Αναμνήσεις ενός ξεχωριστού κοριτσιού», διότι η Μαργαρίτα είναι όντως ένα ξεχωριστό κορίτσι. Είναι κόρη ενός ξεχωριστού ανθρώπου. Είναι ένα κορίτσι, το οποίο μεγάλωσε πολύ διαφορετικά απ’ ό,τι τα άλλα κορίτσια της ηλικίας και της εποχής της. Λίγος ο χρόνος που έζησε ζωή παιδική, φυσιολογική, κυρίως τα χρόνια της Νέας Σμύρνης. Ο Μίκης Θεοδωράκης υπήρξε ένας εξαιρετικά και πολυεπίπεδα χαρισματικός άνθρωπος. Τα δύο μεγάλα και ζηλευτά χαρίσματά του τον θέλουν ποιητή των ήχων και ποιητή των λέξεων. Ως γνήσια κόρη του, η Μαργαρίτα κληρονόμησε το δεύτερο απ’ αυτά. Αυτό διαπίστωσα διαβάζοντας τούτο το βιβλίο, που καθυστερημένα, φρονώ, μας χάρισε. Το διάβασα με ξεχωριστό ενδιαφέρον, εν μια νυχτί σχεδόν, όχι μόνον επειδή έχω ασχοληθεί επισταμένως με τη ζωή και το έργο του Μίκη Θεοδωράκη. Με συνεπήραν αυτά που συναντούσα σελίδα προς σελίδα, αφήγηση με αφήγηση. Τα 23 κεφάλαιά του ισοδυναμούν με 23 μονόπρακτα θεατρικά, μουσικά, μουσικοθεατρικά, κάποτε μονόλογοι, κυρίως, όμως, με αρκετούς χαρακτήρες, άλλοτε ιστορικούς, άλλοτε προσωπικούς. Συχνά εμπλουτισμένα με τραγούδια ή ποιήματα, ανάλογα με τη θεματολογία τους ή και με τη διάθεση της στιγμής.».

Συνεχίζοντας, ο κ. Μονεμβασίτης ανέφερε πως: «Όταν ολοκλήρωσα την ανάγνωση του βιβλίου διαπίστωσα ότι δεν περιέχει απλώς αναμνήσεις. Περιέχει εκ βαθέων εξομολογήσεις. Ταξίδια στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Κυρίως στην Ελλάδα, όμως, γιατί όπου κι αν πήγαινε η Μαργαρίτα η Ελλάδα την πλήγωνε. Μας ξεναγεί με τον δικό της μοναδικό και απελπιστικά ευαίσθητο συνάνθρωπο. Καταφεύγει σε τραγούδια, και όχι μόνον του Μίκη, σε μουσικές και ποιήματα, μελοποιημένα ή μη, γράφει ποιήματα δικά της, καταφεύγει σε φωτογραφίες για να υπογραμμίσει στιγμές αλησμόνητες. Πότε είναι η Μαργαρίτα Μαργαρώ, με διάθεση δυναμική και ρυθμό έντονο και αέναο· η Διονυσιακή Μαργαρίτα. Πότε είναι Μαργαρίτα Μαγιοπούλα, με τρυφεράδα και λυρισμό· η Απολλώνια Μαργαρίτα.» κι ακόμη επισήμανε πως: «Σκιαγραφούν τον ψυχισμό της όλα τούτα, ως μνήμες γεγονότων συχνά. Αν δεν γράφουν Ιστορία, τη συμπληρώνουν. Λόγος άμεσος, αυθόρμητος, άλλοτε πεζός, άλλοτε ποιητικός, λόγος ειλικρινής, με χιούμορ. Τολμηρός, κυνικός όταν χρειαστεί, ήτοι μια γραφή δουλεμένη. Ο λόγος της Μαργαρίτας μου θύμισε μια σπουδαία αρχαιοελληνική λέξη, που, δυστυχώς, έχει σχεδόν εξαφανιστεί από το σύγχρονο λεξιλόγιό μας. Η λέξη: Παρρησία. Προέρχεται από τις λέξεις: «παν», το «όλον», δηλαδή, και «ρητός», αυτό, δηλαδή, «που λέγεται», «που μπορεί να λεχθεί». Η Μαργαρίτα, λοιπόν, τα λέει όλα. Λέει το κάθε τι με θάρρος και ειλικρίνεια, χωρίς να κρύβει κάτι, αλλά και χωρίς να κρίνει κάποιους άλλους. Οι «δαίμονές» της, οι συγκρούσεις με τον εαυτό της και με άλλους, με τον πατέρα της κυρίως, είναι παρόντες και παρούσες. Έναν πατέρα, τον οποίο βλέπει και βιώνει, όμως, πλημμυρισμένη από απόλυτη αγάπη, ως απλό άνθρωπο. Όχι μόνον ως έναν δοξασμένο οικουμενικό στοχαστή και δημιουργό.».

Επίσης, ο κ. Μονεμβασίτης είπε πως: «Όποιος νομίζει ότι τούτο το βιβλίο είναι πρωτόλειο, σίγουρα έχει ξεγελαστεί. Γεγονότα, τα οποία έχουμε ζήσει από μακριά, μας κάνει να νιώσουμε ότι τα ζήσαμε από κοντά, ότι συμμετείχαμε σε αυτά. Ευφυής, όταν και όπου χρειαστεί ο λόγος. Μικρό παράδειγμα σας δίνω: Στη σελίδα 15, στο πρώτο ουσιαστικά περιστατικό που περιγράφει, αυτό με την απόπειρα αυτοκτονίας στη Σπάρτη, η Μαργαρίτα γράφει με κεφαλαία γράμματα. Προσοχή, το «κεφαλαία» έχει μεγάλη σημασία. Γράφει, λοιπόν: «ΤΙ ΕΖΗΣΑ, ΤΙ ΕΙΔΑ, ΤΙ ΑΙΣΘΑΝΘΗΚΑ, ΤΙ ΑΠΟΜΕΙΝΑΡΙΑ … (βάζω εγώ μερικές τελείες) ΑΦΗΣΑ ΠΙΣΩ ΜΟΥ!». Στις τελείες, στα αποσιωπητικά, υπάρχει λέξη, με κεφαλαία, που αποτελείται από τα γράμματα: Ζήτα, Ωμέγα, Ωμέγα, Νι (ΖΩΩΝ), χωρίς τονισμό, βεβαίως. Τι θέλει να πει, λοιπόν, ο ποιητής; Η Μαργαρίτα, δηλαδή. Απομεινάρια ζώων ή απομεινάρια ζωών;», συνεχίζοντας ανέφερε πως: «Η ανάγνωση του βιβλίου με γέμισε με συναισθήματα ανάλογα με εκείνα που μου χάρισαν δύο άλλα αγαπημένα βιβλία αναμνήσεων και εξομολογήσεων. Σύμπτωση; Κι αυτά τα δύο βιβλία έχουν γραφτεί από γυναίκες. Πρόκειται για το: «Με μολύβι Faber Νο 2», της Άλκης Ζέη, και το: «Γράμματα στον Κωστή», της Ξένιας Καλογεροπούλου. «Η Μαργαρίτα-Ασπασία Θεοδωράκη, με το βιβλίο της: «Αναμνήσεις ενός κοριτσιού», θυμίζει την τρυφερή ανάγκη μας να ξεχωρίσουμε στο φως τις σκιές και να μεταλλάξουμε τη χαρά με αγάπη, την επώδυνη πληγή σε ιαματική πηγή και τον πόνο σε αλήθεια. Γι’ αυτό χρειαζόμαστε τη μνήμη, για να μπορούμε να νιώθουμε δυνατοί, και ανυπόκριτα με τόλμη να μοιραζόμαστε τα όνειρά μας. Και αυτό πετυχαίνει η Μαργαρίτα με τη γραφή της.». Αυτό είναι ένα μικρό απόσπασμα από αυτά τα οποία είπε ο Διονύσης Καρατζάς στην παρουσίαση του βιβλίου, την Πρωταπριλιά του 2.022, στο Βραχάτι. Ο Διονύσης Καρατζάς, θυμίζω, είναι σπουδαίος Πατρινός ποιητής, ο οποίος είχε μεγάλη και εκτεταμένη συνεργασία με τον Μίκη Θεοδωράκη. Ο Μίκης έπλασε αρκετούς κύκλους τραγουδιών, ειδικά στην τελευταία του περίοδο, τη Λυρική περίοδο, σε ποίηση του Διονύση Καρατζά.» και ολοκλήρωσε λέγοντας πως: «Θα ήθελα να ολοκληρώσω με κάτι που έγραψε ο Μίκης, τον Απρίλιο του 2.020, όταν η Μαργαρίτα του παρουσίασε κάποια κείμενα του μελλοντικού βιβλίου της. Επίσημα, σας ενημερώνω, ότι το βιβλίο αυτό εκδόθηκε από τον «Ιανό» στις 14 Δεκεμβρίου του 2.020 . Έχει πολλή μεγάλη σημασία αυτό, το πότε εκδόθηκε. Δηλαδή, πριν μας αποχαιρετήσει ο Μίκης.

Μια φράση, την οποία υιοθετώ, από όσα είπε ο Μίκης, και ενστερνίζομαι απολύτως, επεκτείνοντάς την, μάλιστα, σε ολόκληρο το βιβλίο: «Από τα ωραιότερα κείμενα, που έχω διαβάσει. Μαργαρίτα, έχεις φλέβα. Θέλω να γράψεις κι άλλα, πολλά-πολλά.».

Μαργαρίτα, περιμένουμε με ανυπομονησία το επόμενο. Να γράψεις κι άλλα, πολλά-πολλά. Δεν το θέλει μόνον ο Μίκης. Το θέλουμε και στο ζητούμε όλοι εμείς. Καλά να είσαι, καλά να είμαστε όλοι, και σύντομα να ξανανταμώσουμε, για να γιορτάσουμε τις επόμενες μαρτυρίες, τις επόμενες αναμνήσεις σου.».

Ακολούθησε η ανάγνωση και άλλων αποσπασμάτων του βιβλίου από τον κ. Πετράκη και την κ. Θεοδωράκη, και αμέσως μετά η βραδιά ολοκληρώθηκε με τον καλύτερο τρόπο, με ένα υπέροχο μουσικό πρόγραμμα, με αθάνατα τραγούδια που συνέθεσε ο ένας και μοναδικός Μίκης Θεοδωράκης, στο οποίο συμμετείχαν αφιλοκερδώς, κατά σειρά, οι σπουδαίοι ερμηνευτές κ.κ.: Γεράσιμος Ανδρεάτος, Άγγελος Θεοδωράκης (εγγονός του Μίκη), Αργυρώ Καπαρού, Βασίλης Λέκκας και Κώστας Σκόνδρας, ενώ η κ. Ευαγγελία Μαυρίδου τους συνόδευσε με μοναδικό τρόπο στο πιάνο.

Επίσης, οφείλουμε να σημειώσουμε πως παρόντες μεταξύ πολλών άλλων στην εκδήλωση ήταν ο Δήμαρχος Περιστερίου, κ. Ανδρέας Παχατουρίδης, ο οποίος στο τέλος της βραδιάς ανέφερε χαρακτηριστικά πως: «Να ευχηθούμε να είναι καλοτάξιδο το βιβλίο, ενός κοριτσιού, που σίγουρα έχει πάρα πολλές αναμνήσεις. Πιστεύω ότι όλοι πρέπει να πάρουμε αυτό το βιβλίο για να μάθουμε τις αναμνήσεις ενός κοριτσιού μοναδικού, που ο μπαμπάς της μας σημάδεψε όλους. Ο πατέρας της πραγματικά ήταν ένας άνθρωπος, που σε κάθε του παρουσία έλεγε προς κάθε κατεύθυνση: «Μη λησμονάτε ποτέ τη χώρα μας».», καθώς και ο πρώην υπουργός κ. Παναγιώτης Κουρουμπλής.