Αυτοψία της κ. Λίνας Μενδώνη στο Κάστρο του Πυθίου: To επίτευγμα της οχυρωματικής αρχιτεκτονικής, που σηματοδοτεί τη βυζαντινή παρουσία στον Έβρο

Το οχυρωματικό συγκρότημα ξεχωρίζει για τη μνημειακή του κλίμακα, τη μεγαλοπρέπεια της αρχιτεκτονικής του και τις πρωτοποριακές κατασκευαστικές επιλογές του, αποτελώντας εξαιρετικό τεκμήριο της υψηλής οικοδομικής και αμυντικής τεχνογνωσίας της περιόδου. Το Κάστρο του Πυθίου, γνωστό κατά τους βυζαντινούς χρόνους ως Εμπύθιον, δεσπόζει σε στρατηγική θέση, πολύ κοντά στην κοιλάδα του ποταμού Έβρου. Η κατασκευή του ανάγεται στις αρχές του 14ου αι. και συνδέεται με τον Ιωάννη ΣΤ΄ Καντακουζηνό, ο οποίος το χρησιμοποίησε ως προσωπική κατοικία, καταφύγιο και θησαυροφυλάκιο. Η ιστορία του μνημείου συνδέεται με μία από τις πλέον κρίσιμες περιόδους της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, καθώς εντάσσεται στο ταραγμένο πολιτικό περιβάλλον των δυναστικών αντιπαραθέσεων και του εμφυλίου πολέμου εκείνης της εποχής.
Όπως δήλωσε η υπουργός Πολιτισμού, κ. Λίνα Μενδώνη: «Η προστασία και ανάδειξη του Κάστρου του Πυθίου εντάσσεται στη συνολικότερη προσπάθεια διαφύλαξης της πολιτιστικής κληρονομιάς της ακριτικής Θράκης. Ο βόρειος Έβρος αξίζει ιδιαίτερη προσοχή, καθώς αποτελεί έναν τόπο με ξεχωριστή ιστορική και πολιτιστική σημασία. Η ανάδειξη των μνημείων του συμβάλλει στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης και στην ενίσχυση της πολιτιστικής παρουσίας της περιοχής. Το Κάστρο δεν σχεδιάστηκε αποκλειστικά ως αμυντική εγκατάσταση. Η διάταξη των χώρων και η μορφή των πύργων μαρτυρούν ένα ολοκληρωμένο οχυρωμένο συγκρότημα, που εξυπηρετούσε τις ανάγκες διαβίωσης, ασφάλειας και αντιπροσώπευσης ενός προσώπου με κορυφαία θέση στην αυτοκρατορική ιεραρχία. Η μνημειακή του παρουσία αποτελεί έκφραση όχι μόνο στρατιωτικής ισχύος, αλλά και του κύρους και της πολιτικής δύναμης της βυζαντινής αριστοκρατίας. Η αναστήλωση του κάστρου, η οποία ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του 2000 και ολοκληρώθηκε το 2008, συνέβαλε καθοριστικά στη διάσωσή του, καθώς σήμερα διατηρείται σε πολύ καλή κατάσταση. Ωστόσο, με την πάροδο σχεδόν δύο δεκαετιών, κρίνεται αναγκαία η υλοποίηση συμπληρωματικών και διορθωτικών παρεμβάσεων, με στόχο την ολοκλήρωση της αποκατάστασής του και την περαιτέρω ανάδειξή του. Πρώτο βήμα αποτελεί η εκπόνηση ολοκληρωμένου σχεδίου παρεμβάσεων, το οποίο περιλαμβάνει διορθωτικές εργασίες επί του μνημείου, όπου υπάρχει ανάγκη, την αποκατάσταση και τη διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου του, καθώς και τη δημιουργία περιηγητικής διαδρομής.».

Επίσης, η κ. Λίνα Μενδώνη ζήτησε από την αρμόδια Εφορεία Αρχαιοτήτων να ετοιμάσει τον οδικό χάρτη των παρεμβάσεων μέχρι το τέλος του τρέχοντος έτους, επισημαίνοντας πως ιδιαίτερη έμφαση πρέπει να δοθεί στην ερμηνευτική ανάδειξη του μνημείου, μέσω μιας ψηφιακής έκθεσης προσαρμοσμένης στις δυνατότητες του κτηρίου και στους περιορισμούς πρόσβασης στους ορόφους του. Η αξιοποίηση των σύγχρονων τεχνολογικών δυνατοτήτων μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία ενός κατάλληλου εκθεσιακού περιβάλλοντος, που να αναδεικνύει τη βυζαντινή παρουσία στην περιοχή.
Το μνημειακό συγκρότημα διακρίνεται για τη σύνθετη οχυρωματική του διάταξη, με δύο περιβόλους και δύο επιβλητικούς πύργους στο εσωτερικό του. Ο μεγαλύτερος, με σχεδόν τετράγωνη κάτοψη, πλευρά, περίπου, 15 μ. και τρεις ορόφους, προοριζόταν κυρίως για κατοικία. Ο δεύτερος, με τέσσερα επίπεδα και σωζόμενο ύψος, περίπου, 20 μέτρων, ενίσχυε την αμυντική λειτουργία του συγκροτήματος.

Η αρχιτεκτονική του αξία αναδεικνύεται στον ιδιαίτερο συνδυασμό αμυντικών και οικιστικών λειτουργιών, αλλά και στις προηγμένες για την εποχή κατασκευαστικές λύσεις. Οι θολωτοί χώροι, οι πλίνθινες θολοδομίες, η ιδιαίτερη διαμόρφωση των πύργων και οι λίθινες καταχύστρες, που επέτρεπαν την άμυνα των τειχών από ψηλά, μαρτυρούν έναν σύνθετο και ιδιαίτερα εξελιγμένο σχεδιασμό. Η αξιοποίηση αρχιτεκτονικών στοιχείων, που συνδέονται και με δυτικές οχυρωματικές επιρροές, προσδίδει στο μνημείο ξεχωριστή θέση στην εξέλιξη της βυζαντινής στρατιωτικής αρχιτεκτονικής.
Σήμερα, το κάστρο διατηρεί ζωντανή τη σχέση του με την τοπική κοινωνία και την πολιτιστική ζωή του Έβρου. Τους θερινούς μήνες, η Εφορεία Αρχαιοτήτων Έβρου αξιοποιεί τον μνημειακό χώρο για τη διοργάνωση πολιτιστικών εκδηλώσεων, δίνοντας τη δυνατότητα στο κοινό να γνωρίσει το ιστορικό του περιβάλλον και να βιώσει τη μοναδική ατμόσφαιρα ενός σημαντικού βυζαντινού μνημείου.

Επιπλέον, στο πλαίσιο της επίσκεψής της, η κ. Λίνα Μενδώνη μετέβη και στο κενοτάφιο του Αγίου Κυρίλλου ΣΤ΄, στο Πύθιο Διδυμοτείχου.
Ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Κύριλλος ΣΤ΄ καταγόταν από την περιοχή και μαρτύρησε με απαγχονισμό στην Αδριανούπολη το 1821, κατά την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης. Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, το σώμα του ρίχθηκε στον ποταμό Έβρο και μεταφέρθηκε από τα νερά έως την περιοχή του Πυθίου, όπου εντοπίστηκε από τον κάτοικο του χωριού Χρήστο Αργυρίου, ο οποίος το ενταφίασε κρυφά. Το κενοτάφιο και το προσκυνητάρι, που ανεγέρθηκαν προς τιμήν του αποτελούν σημείο ιστορικής μνήμης και τιμής για τον ιερομάρτυρα, διατηρώντας ζωντανή τη σύνδεσή του με τον τόπο καταγωγής του.
Την υπουργό Πολιτισμού συνόδευαν κατά την αυτοψία η Γενική Γραμματέας του Υπουργείου Πολιτισμού κ. Ολυμπία Βικάτου, ο βουλευτής Έβρου κ. Αναστάσιος Δημοσχάκης, η Προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Έβρου κ. Δόμνα Τερζοπούλου, ο Πρόεδρος της Κοινότητας Πυθίου κ. Γιώργος Σαρίδης, καθώς και υπηρεσιακά στελέχη του ΥΠ.ΠΟ..