Εξαιρετική η εκδήλωση της ομάδας Ποδονίφτης-Ρε(ύ)μα Κριτικής των Καιρών και Δράσης για τα πλινθόκτιστα της Νέας Ιωνίας Αττικής

Ρεπορτάζ-Φωτογραφίες-Βίντεο: Παναγιώτα Σούγια
Ομιλητές της εκδήλωσης ήταν, κατά σειρά, ο Αρχιτέκτονας κ. Τάκης Ιωάννου, η Αρχιτέκτονας, Ε.ΔΙ.Π. Ε.Μ.Π., κ. Εύη Φραγγεδάκη και η, επίσης, Αρχιτέκτονας, κ. Ουρανία (Μπουλίνα) Γαζέπη, ενώ τη συζήτηση προλόγισε και στη συνέχεια συντόνισε ο Πολιτικός Μηχανικός, κ. Κώστας Παπακώστας.

Επίσης, ιδιαίτερα σημαντική ήταν και η παρουσίαση μιας σοβαρής πρότασης για τη διάσωση και τη διατήρηση της κληρονομιάς των πλινθόκτιστων κατοικιών της Νέας Ιωνίας, η οποία παρουσιάστηκε για πρώτη φορά τον Οκτώβρη του 2025, στο Συνέδριο του Τμήματος Αττικής του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων Διπλωματούχων Ανωτάτων Σπουδών (Σ.Α.Δ.Α.Σ.) για την Κοινωνική Κατοικία, και έναν χρόνο μετά η συγκεκριμένη πρόταση ευελπιστεί να «αναμετρηθεί» με το εν εξελίξει Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο του Δήμου Νέας Ιωνίας Αττικής.
Η εκδήλωση ξεκίνησε με τον Πολιτικό Μηχανικό, κ. Κώστα Παπακώστα, ο οποίος αφού καλωσόρισε τους παρευρισκόμενους και αναφέρθηκε στα ενδιαφέροντα και στις δράσεις της συλλογικότητας του Ποδονίφτη, ανάφερε, μεταξύ άλλων, πως: «Αποφασίσαμε να κάνουμε αυτή την εκδήλωση για το θέμα των πλινθόκτιστων κτισμάτων, τα οποία υπάρχουν στη Νέα Ιωνία και να δώσουμε και τις πιθανές προεκτάσεις και διαστάσεις τους, οι οποίες σχετίζονται και με την ίδια την ύπαρξη των κτισμάτων ως ιδιαίτερα στοιχεία της πολιτιστικής κληρονομιάς της πόλης μας. Και, ταυτόχρονα, να δούμε και πώς εμπλέκονται αυτά και σε μία διαδικασία επανάκτησης και σε μία διαδικασία στην κουβέντα, που υπάρχει τώρα, για το Νέο Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο.».
Συνεχίζοντας, ο κ. Παπακώστας είπε πως: «Θα αναφερθώ στα κτίσματα της Νέας Ιωνίας και ιδιαίτερα η πρώτη τους γενιά, αυτά τα οποία έχουν κατασκευαστεί από ωμή πλίνθο, είναι η ξεχασμένη πλευρά, η οποία υπάρχει στην πόλη μας. Είναι ιστορικά κτηριακά απομεινάρια, ιστορικά κτηριακά απολιθώματα, θα έλεγα, τα οποία είχανε, θα μπορούσαμε να πούμε, υπάρξει Ζ.Υ.Σ. (Σημ.: Ζώνες Υποδοχής Συντελεστή Δόμησης) στην πόλη μας, και χαρακτηρίσανε την πόλη τη δικιά μας όταν ακόμη ήταν μία πόλη της κλίμακας και του μέτρου.
Σήμερα, διασώζονται κάποια από αυτά, είτε κατά μόνας είτε σε κάποια μικρά σύνολα, και τα οποία αυτά, θα έλεγα, ότι βρίσκονται δίπλα από κάποια συμπαγή δύσμορφη μάζα κτισμάτων, συνήθως, πολυκατοικιών, από αυτές που κάποιες μπορεί να τις χαρακτηρίσουμε ως κατακόρυφα «γκέτο».
Τα πλινθόκτιστα κτίσματα, θα έλεγα ότι δεν μπόρεσαν να αντέξουν, δεν μπόρεσαν να προσαρμοστούν και δεν μπόρεσαν να εξελιχθούν στο διάβα του χρόνου, μέσα σε ένα πλαίσιο καταιγιστικών και επιταχυνόμενων, θα έλεγα, ωθήσεων, τις οποίες είχανε πάρει παραγωγικές δυνάμεις, γενικότερα, αλλά και στην πόλη μας.
Τα πλινθόκτιστα κτίσματα έχουνε πλέον παρέλθει σε μία διαδικασία παρακμής στην πόλη μας. Υπήρχανε δεξιότητες και ικανότητες στον τομέα της δόμησης, οι οποίες έχουνε χαθεί. Μία από αυτές είναι αυτά, τα οποία σχετίζονται με τα πλινθόκτιστα κτίσματα εξαιτίας της επέλασης, θα έλεγα, των εύκολων τρόπων κατασκευής, οι οποίες σχετίζονται με την οριστική επικράτηση του οπλισμένου σκυροδέματος.
Πολλές από αυτές τις τεχνογνωσίες, πολλές από αυτές τις τεχνικές, έχουν χαθεί στο διάβα του χρόνου από την ευκολία, την οποία είχε το συγκεκριμένο υλικό.
Η σημασία των τοπικών υλικών και η σημασία των τοπικών τεχνικών αποτελεί μέρος της ποικιλίας των χώρων της κατασκευής και εναντιώνονται, θα έλεγα, σε μία παγκοσμιοποιημένη πλέον τεχνική, η οποία είναι η τεχνική του οπλισμένου σκυροδέματος και στη μονοτονία, την οποία έχει το συγκεκριμένο υλικό.
Αυτές οι τεχνικές, οι οποίες με πολύ κόπο φτάνουν στις μέρες μας, αποτελούν ένα ανάχωμα στην απόλυτη επικράτηση της λογικής, επίσης, της εμπορευματικής αξίας.
Ο ωμός πλίνθος είναι ένα υλικό τελείως ανακυκλώσιμο, είναι ένα υλικό επαναχρησιμοποιούμενο. Θέλει, βέβαια, συντήρηση. Είναι ένα υλικό, το οποίο έχει τα θετικά αυτά αποτελέσματα και πλεονεκτήματα, τα οποία θα σας αναλύσουν και οι ομιλητές μας με τη σειρά τους για το συγκεκριμένο θέμα.», ενώ ολοκλήρωσε λέγοντας πως: «Η ωμή πλινθοδομή ήταν μία γενικευμένη αυτοκατασκευή όταν ξεκίνησε η δημιουργία αυτής της πόλης. Προήλθε από μία μορφή προσφυγικού συνεταιρισμού και έχει ανώνυμα χαρακτηριστικά.».
Αμέσως μετά, τον λόγο έλαβε ο Αρχιτέκτονας κ. Τάκης Ιωάννου, ο οποίος ξεκίνησε την εισήγησή του, λέγοντας πως: «Δεν θα επικεντρωθώ τόσο στα πλινθόκτιστα, δεν έχω τόσα στοιχεία υπόψη μου για αυτά ειδικά. Θα επικεντρωθώ με όσα στοιχεία υπάρχουν στη διάθεσή μου να εντοπίσω κάποιες όψεις και κάποια προβλήματα, κατά τη γνώμη μου, από τη μελέτη του Τοπικού Πολεοδομικού Σχεδιασμού, που άπτεται, όμως, και των γειτονιών, που ακόμη διατηρούνε κάποια από τα πλινθόκτιστα.
Κατ’ αρχήν, η μελέτη, η οποία είναι η μελέτη Πολεοδομικού Σχεδιασμού α΄ φάση, 2ο στάδιο, είναι λειψή. Δεν υπάρχει το 1ο στάδιο της εν λόγω μελέτης, ούτε τα Παραρτήματα, που τη συνοδεύουν, και τα οποία είναι απαραίτητα για να έχουμε μία πλήρη εικόνα, καθώς πολλά στοιχεία παραπέμπονται σ’ αυτά.».
Στη συνέχεια, ο κ. Ιωάννου ανάφερε σχετικά παραδείγματα και οικονομοτεχνικά ζητήματα μέσα από τον Τοπικό Πολεοδομικό Σχεδιασμό, αναφέρθηκε σε προβλήματα, που εντοπίζονται στον συγκεκριμένο σχεδιασμό, καθώς και σε όσα πλεονεκτήματα υπάρχουν στα πλινθόκτιστα, εξήγησε τι είναι το Σ.Ο.Α.Π. (Σημ.: Σχέδιο Ολοκληρωμένης Αστικής Παρέμβασης) και παράθεσε σχετικά παραδείγματα, καθώς και τι είναι οι Ζ.Υ.Σ., ενώ συνέχισε λέγοντας πως: «Θέλω, όμως, να καταθέσω κάποιες δικές μου σκέψεις και προβληματισμούς πάνω στο θέμα. Κατ’ αρχήν, εγώ δεν μένω στη Νέα Ιωνία. Κατοικώ στο Χαλάνδρι. Στα όρια του εκεί προσφυγικού συνοικισμού.
Παρόλα αυτά με τα προσφυγικά της Ελευθερούπολης είχα ήδη μία πρώτη επαφή πριν αρκετά χρόνια. Συγκεκριμένα, την περίοδο 1978-79, βοηθώντας τη συντρόφισσά μου τη Νατάσσα στη διάλεξή της στην Αρχιτεκτονική, όπου σπουδάζαμε.
Η διάλεξή της αφορούσε στην καταγραφή της κατάστασης των προσφυγικών της Ελευθερούπολης, τα τετράγωνα ανάμεσα στις οδούς Νισύρου, Βρυούλων και την τότε Βασιλίσσης Σοφίας (τώρα πρέπει να είναι η Διονυσίου Σολωμού), Βλαχάβας και Πάτμου.
Η σημερινή, βέβαια, εικόνα της ίδιας περιοχής ελάχιστα θυμίζει το τότε. Πολύ λίγα τα πλινθόκτιστα προσφυγικά της ίδιας περιοχής έχουν μείνει ζωντανά. Σαφώς λιγότερα από όταν τα γνώρισα. Τα περισσότερα έχουν αντικατασταθεί από διώροφες και τριώροφες μεταγενέστερες υποδομές, πολλές από τις οποίες με τη συνένωση ιδιοκτησιών.
Ωστόσο, έχουν παραμείνει οι εσωτερικοί μικροί πεζόδρομοι, που πρόσφεραν όψη και σε εσωτερικές υποδομές ή δεύτερη πρόσβαση στις μπροστινές. Και έχω την εντύπωση ότι μάλλον το δεύτερο ισχύει εν γένει.
Έχει πάντως ενδιαφέρον η αντιπαραβολή της τότε εικόνας και της σημερινής, η οποία δείχνει μία ήπια ανάπτυξη σε ανθρώπινη κλίμακα, που επιτρέπει ακόμη τη διατήρηση της έννοιας της γειτονιάς.
Στα σπίτια της περιοχής των προσφυγικών μένουν σήμερα κάποιοι άνθρωποι. Προφανώς, δεν είναι όλοι ίδιοι, δεν έχουν τις ίδιες επιδιώξεις ή τρόπο να βλέπουν τα πράγματα. Είναι βέβαιο ότι κάποιοι από αυτούς αγαπούν το σπιτάκι τους, παρά τις ελλείψεις του, το θεωρούν δημιούργημά τους και σε κάποιον βαθμό είναι κιόλας. Το έχουν κτίσει, του έχουν κάνει αλλαγές ή προσθήκες, το έχουν φροντίσει, το έχουν στήσει έτσι, ώστε να τους εκφράζει, και δεν θέλουν με τίποτε να το αλλάξουν και πολύ περισσότερο να το εγκαταλείψουν, έστω κι αν η όποια αλλαγή θα σήμαινε βελτίωση. Δηλαδή, περισσότερα τετραγωνικά, ανέσεις, που δεν μπορούν να έχουν σήμερα σ’ αυτό κ.τ.λ..
Είναι, εξίσου, βέβαιο πως κάποιοι άλλοι θα προτιμούσαν μια τέτοια βελτίωση, που δεν τους νοιάζει αν το σημερινό τους σπίτι γκρεμιστεί και στη θέση του σηκωθεί μια πολυκατοικία. Λογικό και αναμενόμενο, καθώς η σημερινή ζωή πολύ λίγο έχει σχέση με τη ζωή των προσφύγων όταν ήρθαν και βρέθηκαν χωρίς τίποτε στον δρόμο.
Και εδώ αρχίζουν τα δύσκολα. Είναι σίγουρο ότι τα σπίτια των ανθρώπων της πρώτης κατηγορίας είναι αυτά που έπρεπε να διατηρηθούν;
Αν τα νοικιάζουν και δεν τους ανήκουν, αν και, μάλλον, κάτι τέτοιο δεν πρέπει να είναι πολύ διαδεδομένο, θα εξακολουθήσουν να έχουν αντίστοιχο ισοζύγιο;
Υπάρχει και κάτι ακόμη. Αν τα σπίτια κριθούν διατηρητέα θα εξακολουθήσουν να τους ανήκουν ή θα περάσουν στο Υπουργείο Πολιτισμού και τσιμενταρίσματος;».

Επιπλέον, ο κ. Ιωάννου έθεσε και άλλα παρόμοια ερωτήματα, αναφέρθηκε στην πιθανή τύχη των πλινθόκτιστων, και ολοκλήρωσε επισημαίνοντας πως: «Κλείνω με μία τελευταία γενική παρατήρηση: Δεν υπάρχει περίπτωση ένα τέτοιο πλάνο ανάπλασης μιας υποβαθμισμένης περιοχής να είναι θετικό για τον κόσμο, που μένει σ’ αυτή; Ναι, αλλά μόνον εάν κάτι τέτοιο γινόταν από τον τοπικό Δήμο με τη συμμετοχή των δημοτών μέσα από συνελεύσεις ανά γειτονιά και με πρόθεση και διάθεση να διατηρηθεί ο χαρακτήρας και η κοινωνική σύνθεση των κατοίκων και των εργαζόμενων της περιοχής, με τον Δήμο να αναλαμβάνει το κόστος οικονομικό και πολιτικό ενός τέτοιου εγχειρήματος. Τότε μόνον θα ήταν δυνατόν να το χαρακτηρίσουμε θετικό, αν και πάλι με υποσημειώσεις και αστερίσκους.
Αυτό θα σήμαινε, φυσικά, ότι ο Δήμος θα πάρει στη διαχείρισή του τις κατοικίες και τα παλιά βιομηχανικά κτήρια, διατηρώντας ενοίκια και χρήσεις σε επίπεδα αντίστοιχα του εισοδήματος των δημοτών.
Κάτι τέτοιο, όμως, στις σημερινές συνθήκες το θεωρώ ανέφικτο.
Αντίστοιχο παράδειγμα έχω δει μόνο μια φορά στη ζωή μου μέχρι σήμερα, αλλά σε εντελώς διαφορετικές συνθήκες. Στη δεκαετία του 1970, στον τότε «κόκκινο» Δήμο της Μπολόνιας, στην Ιταλία.».

Ακολούθησε η εισήγηση της Αρχιτέκτονα, Ε.ΔΙ.Π. Ε.Μ.Π., κ. Εύας Φραγγεδάκη, η οποία ξεκίνησε την ομιλία της λέγοντας πως: «Θα σας μιλήσω, λοιπόν, για το τεράστιο αυτό κομμάτι της Αρχιτεκτονικής με άψητη γη, ξεκινώντας από τον οικισμό της Νέας Ιωνίας, φτάνοντας στη βιώσιμη Αρχιτεκτονική του σήμερα.
Μιλάμε για ένα υλικό, που τα βασικά χαρακτηριστικά του είναι ο άργιλος, η ιλύς και οι σωστές αναλογίες νερού, το οποίο βελτιώνει όλο αυτό το μίγμα και λειτουργεί ως ένα εξαιρετικό δομικό υλικό.
Τώρα, για αυτό το δομικό υλικό έχουμε μία σειρά από τεχνικές δόμησης, όπου συναντώνται σε όλον τον κόσμο. Δηλαδή, οι γνωστοί ωμόπλινθοι, που έχουμε στην Ελλάδα, είτε στα παραδοσιακά είτε στα προσφυγικά, συναντώνται σε όλη τη Λατινική Αμερική, στην Ασία κ.τ.λ.. Είναι μία τεχνική, που παρασκευάζονται με καλούπια οι ωμόπλινθοι, ξηραίνονται στη συνέχεια στον ήλιο.
Το βασικό μειονέκτημα με αυτή την τεχνική σήμερα είναι ότι δεν μπορεί εύκολα κανείς να αναπαράγει πάρα πολλά τεμάχια, χρειάζεται έναν μεγάλο χώρο, και πρέπει να περιμένει για την ξήρανση στον ήλιο.».
Στη συνέχεια, η κ. Φραγγεδάκη, με τη βοήθεια οπτικού υλικού, αναφέρθηκε και σε άλλες παρόμοιες τεχνικές, που εφαρμόζονται κατά τόπους σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας και του εξωτερικού. Ακόμη, παρουσίασε τις ιδιότητες της άψητης γης, όπως της θερμικής συμπεριφοράς της, όπως ότι είναι άκαυστη και αποτελεί έναν φοβερό εξισορροπητή υγρασίας.
Ακολούθως, η κ. Φραγγεδάκη παρουσίασε μια ιστορική διαδρομή σε ανάλογα κτίσματα στην Αττική (Νέα Ιωνία, Καισαριανή κ.λπ.), από την περίοδο της Μικρασιατικής καταστροφής και έπειτα, λόγω της έντονης ανάγκης για άμεσες κατασκευές, και ακόμη αναφέρθηκε στον συνήθη ίδιο τρόπο δόμησης, καθώς και σε άλλες περιοχές του κόσμου, όπως στην Αγγλία, στη Νορβηγία και αλλού, και στη συνέχεια αναφέρθηκε σε πληροφορίες σχετικές με το τι γίνεται σήμερα, λέγοντας, μεταξύ άλλων, πως: «Σήμερα, μας ενδιαφέρει πάρα πολύ το κομμάτι του πώς χτίζουμε και τι ενεργειακό αποτύπωμα αφήνει η κάθε κατασκευή, υπάρχει μία τεράστια ζήτηση, λοιπόν, για υλικά, όπως: ανακυκλωμένη ξυλεία, όπως λίθινα. Όμως, το πηλοκονίαμα έχει το εξής θετικό: ότι μπορεί να βρεθεί εύκολα σε κοντινή περιοχή από τον τόπο, που θέλουμε να χτίσουμε. Από την Ισπανία μέχρι την Πορτογαλία και τις Η.Π.Α. μέχρι την Κίνα υπάρχει ένας μεγάλος πλούτος σύγχρονων κτηρίων.», δείχνοντας σχετικά παραδείγματα μέσω προβολής ενδεικτικών εικόνων.
Επιπλέον, ολοκληρώνοντας την εισήγησή της, η κ. Φραγγεδάκη μίλησε σχετικά με το τι έχει συμβεί στην προσπάθεια διάσωσης της μνήμης, της τεχνικής και των παραδοσιακών κτηρίων σε άλλους τόπους, λέγοντας πως: «Θα δούμε τρία παραδείγματα. Το ένα είναι από την Ελβετία, όπου έχει, κατ’ αρχήν, γίνει μία καταγραφή σε 100 κτήρια, τα οποία τα έχουν διατηρήσει και κάποια τα έχουνε κάνει ανασύσταση σε μία συγκεκριμένη περιοχή. Στο Όσλο, όπου πάλι ένας μεγάλος αριθμός κτηρίων έχει φτιαχτεί από την αρχή, κυρίως, με την τεχνική του ξύλινου σκελετού και ωμόπλινθους για πλήρωση, όπου πάλι γίνεται μία αναβίωση της ίδιας της ζωής του τόπου, των επαγγελμάτων, της κλίμακας της γειτονιάς. Και, τέλος, στην Τσεχία, που κατά τη γνώμη μου είναι από τα πιο επιτυχημένα, γιατί τα ίδια τα κτήρια βρίσκονται στη θέση τους και ξανά χρησιμοποιούνται ως κατοικίες. Δηλαδή, μπορεί κάποιος να περιηγηθεί και να γνωρίσει τον τόπο, αλλά παραμένει η αρχιτεκτονική, όπως ήταν στην εποχή, που δημιουργήθηκε, πριν 100 χρόνια. Και μπορεί κανείς να περιηγηθεί στον χώρο, να γνωρίσει αυτές τις τεχνικές, διατηρώντας με σεμινάρια και εκπαίδευση και τους ίδιους τους κατοίκους, για να μπορούν και οι ίδιοι να συμβάλλουν στη συντήρηση του κτηρίου.
Δύο παραδείγματα, που κατοικούνται εδώ και 1.000 χρόνια, είναι τα Pueblo’s, στο Νέο Μεξικό και στις Η.Π.Α., και τα Ksar, οι οχυρωματικοί οικισμοί στο Μαρόκο, με αρκετά προβλήματα στο Μαρόκο, που φεύγουν σιγά-σιγά οι κάτοικοι και υπάρχουν τεράστια ζητήματα διατήρησης.
Στη Νέα Ιωνία υπάρχει ένα πλούσιο υλικό. Αυτή τη στιγμή κάποια κτήρια κατοικούνται, κάποια έχουν μείνει έρμαιο των καιρικών φαινομένων και της εγκατάλειψης. Θα μπορούσαν να φτιαχτούν μία σειρά από αρχές, να συσταθούν κάποιοι φορείς, να μπορέσει να κρατηθεί όλο αυτό το κομμάτι και να διατηρηθεί τόσο η ιστορική μνήμη, αλλά και η πολιτιστική κληρονομιά όλου αυτού του τόπου.».

Στο σημείο αυτό ο κ. Κώστας Παπακώστας έκανε την ακόλουθη παρατήρηση: «Να πω ότι πράγματα, που ενδεχόμενα να τα ξέρετε κάποιοι από σας, ότι ο μαρτυρικός, κυριολεκτικά, λαός της Παλαιστίνης, στην περιοχή της Γάζας, ο οποίος έχει ισοπεδωθεί, κυριολεκτικά, από τη γενοκτονική πολιτική του Ισραήλ, αυτή τη στιγμή προσπαθεί να ορθώσει ανάστημα και να μπει σε μια διαδικασία οικοδόμησης μέσα σε αυτόν τον ερειπιώνα, που έχει σχηματιστεί, κάνοντας, ακριβώς, χρήση αυτής της τεχνικής, της ωμοπλινθοδομής, διότι, επί της ουσίας, δεν μπορεί να μπει και τίποτε άλλο.».
Ακολούθησε η εισήγηση της κ. Ουρανίας (Μπουλίνας) Γαζέπη, η οποία είπε, μεταξύ άλλων, πως: «Στην Ελευθερούπολη, τα 100, ίσως, και παραπάνω, πρώτα σπίτια, που κτιστήκανε, και τα οποία ήτανε ορθογώνια, μακρόστενα, με κάποια στέγη. Στην αρχή δεν ήταν καν στέγη. Ήταν υψώματα κ.τ.λ., αλλά κτισμένα με ωμούς πλίνθους και διαιρεμένα σε δωμάτια, που ήταν οι κατοικίες. Που κάθε δωμάτιο, στην ουσία, ήτανε μία κατοικία.», ακολούθως διάβασε ένα απόσπασμα από μία διήγηση του Ηλία Καλαφατίδη, σχετικά με την περίοδο κτισίματος του προσφυγικού συνοικισμού, όπως καταγράφεται υπάρχει στο Λεύκωμα για τη Νέα Ιωνία: «1923-2003: 80 Χρόνια Νέας Ιωνίας», και ακόμη ανάφερε και άλλες παρόμοιες μαρτυρίες της εποχής, προσθέτοντας, μεταξύ άλλων, πως: «Είναι γνωστό ότι το χώμα της περιοχής ήτανε κατάλληλο. Γιατί ξέρουμε ότι τα Κανατάδικα, οι νεότεροι δεν τα ξέρετε, παίρνανε χώμα από εκεί, που είναι σήμερα το «Υγεία».».
Επίσης, χρησιμοποιώντας μία αεροφωτογραφία της σημερινής Ελευθερούπολης, η κ. Γαζέπη ανάφερε πως: «Βλέπουμε, λοιπόν, και σήμερα, ότι έχει πολλά μικρά-μικρά σπιτάκια. Τα περισσότερα από αυτά είναι εγκαταλειμμένα, όσα δεν έχουνε ξαναχτιστεί κ.τ.λ., διότι ήτανε πολύ μικρές ιδιοκτησίες και σήμερα έμεινε η τέταρτη γενιά των πρώτων κατοίκων, όπου υπάρχουν «άπειροι» κληρονόμοι, οι οποίοι άντε να τους βρεις και άντε να συνεννοηθούν. Γι’ αυτό υπάρχει αυτή η εγκατάλειψη, πιστεύω, σε μεγάλο βαθμό.», και ακόμη πρότεινε πως: «Εμείς κάνουμε μία πρόταση για το τι μπορεί να γίνει στην Ελευθερούπολη, που, όμως, επειδή ακριβώς η δόμηση με χώμα είναι ένα χωρίς αποτύπωμα με εξαιρετικά υγιεινές προδιαγραφές υλικό, ανατρέχουμε πάλι σε τέτοιες βιοκλιματικές παλαιότερες μεθόδους».
Συνεχίζοντας, ανάγνωσε ένα απόσπασμα από το βιβλίο του περιηγητή Henri Bell, με τίτλο: «Ταξίδι στην Ελλάδα 1861-1874», όπου περιγράφονται πλινθοδομές της εποχής εκείνης, και κατόπιν αναφέρθηκε με περισσότερες λεπτομέρειες στην πρόταση για μελλοντική ανάπλαση τύπου βιοκλιματικής παρέμβασης στις προσφυγικές κατοικίες της Ελευθερούπολης, με παράθεση ανάλογων παρεμβάσεων σε διάφορες άλλες περιοχές, αναδεικνύοντας και τις πιθανές ευεργετικές επιπτώσεις στο γενικότερο περιβάλλον μιας πόλης, όπου εφαρμόζονται τέτοιες παρεμβάσεις.
Ακόμη, η κ. Γαζέπη αναφέρθηκε στην πρόταση για τις προσφυγικές κατοικίες της Ελευθερούπολης, λέγοντας πως: «Προσεγγίζουμε σε τρία καίρια ζητήματα: τη διατήρηση ως ιστορικού τόπου, το διασκορπισμένο καταστάλαγμα των προσφυγικών κατοικιών, που έχουν 100 χρόνια ζωής ως κοινωνική κατοικία, το περιβαλλοντικό αποτύπωμα της προσέγγισης, διατήρησης και επανάχρησης και την ανάγκη για την κοινωνική κατοικία σήμερα.», κατάθεσε ακόμη προτάσεις αναβάθμισης του αστικού περιβάλλοντος της Ελευθερούπολης, με συγκεκριμένα παραδείγματα.

Ολοκληρώνοντας την ανάπτυξη και των τριών καίριων ζητημάτων, βάσει των οποίων προσεγγίζεται στην πρόταση η αξιοποίηση των προσφυγικών κατοικιών της Ελευθερούπολης, η κ. Γαζέπη είπε χαρακτηριστικά πως: «Η μνήμη να γίνει βιωματική. Η συλλογική δραστηριότητα της κοινότητας να ενισχύει την κοινωνική συνοχή. Και η Ελευθερούπολη, σαν μνημείο, να είναι ένα σύνολο ζωντανό, που να βρίσκεται συνέχεια σε ένα είδος οικοδομικής δραστηριότητας, να χτίζεται και να ξαναχτίζεται εις το διηνεκές, διατηρώντας τη μνήμη της παράδοσης μέσα από τη χρήση του υλικού, δηλαδή, του χώματος.
Δεν μπορούμε να βιώσουμε τον κατατρεγμό, τη νοσταλγία και τις κακουχίες των προγόνων μας. Μπορούμε να βιώσουμε, όμως, μαζί τους την εμπειρία μιας τεχνικής, που κατάφυγαν συστηματικά για να εξασφαλίσουν ένα στοιχειώδες καταφύγιο. Να μοιραστούμε μαζί τους μια δημιουργική ομαδική, χειροπιαστή εμπειρία, πλάθοντας το ίδιο το χώμα σε πλινθιά, χτίζοντας με λάσπη, ξέροντας ή συνειδητοποιώντας ότι καταγινόμαστε και για το δικό μας μέλλον, το άμεσο ή το απώτερο, μαθαίνοντας σκηνές της πολιτιστικής ταυτότητας του τόπου. Και όταν λέμε το απώτερο ή το δικό μας μέλλον, εννοούμε το περιβαλλοντικό μέλλον.».

Ακολούθησαν ερωτήσεις από το κοινό, με την πρώτη ερώτηση να αφορά στο θέμα της ασφάλειας των πλινθόκτιστων κατοικιών, με δεδομένο το γεγονός πως είμαστε μια σεισμογενής χώρα.

Στο παραπάνω ερώτημα απάντησαν η κ.κ. Φραγγεδάκη και Γαζέπη.

Αμέσως μετά τοποθετήθηκε ο κ. Γιάννης Κολμανιώτης, Πολιτικός Μηχανικός Ε.Μ.Π. και πρώην Αντιδήμαρχος του Δήμου Νέας Ιωνίας Αττικής, τα λεγόμενα του οποίου μπορείτε να παρακολουθήσετε στο βίντεο που ακολουθεί.

Κατόπιν, τοποθετήθηκε η πρώην Δήμαρχος, επικεφαλής της δημοτικής παράταξης «Δύναμη προοπτικής», κ. Δέσποινα Θωμαΐδου.

Στη συνέχεια, τον λόγο έλαβε η Εκπαιδευτικός, κ. Χρυσούλα Αθηνάκη.

Κατόπιν, τον λόγο έλαβε ο κ. Πρόδρομος Αβακουμίδης, ο οποίος, αφού ευχαρίστησε όλες και όλους όσοι τίμησαν με την παρουσία τους την εκδήλωση, τοποθετήθηκε με τη σειρά του, όπως μπορείτε να παρακολουθήσετε στο βίντεο που ακολουθεί.

Ακολούθως, τοποθετήθηκε ο Αρχιτέκτονας και Ποιητής κ. Νίκος Γαζέπης,

ενώ η εκδήλωση συνεχίστηκε με την τοποθέτηση της Αρχαιολόγου κ. Όλγας Δακουρά-Βογιατζόγλου.

Επίσης, μετά από την τοποθέτηση ενός ακόμη παρόντος πολίτη,

την εκδήλωση έκλεισε ο κ. Κώστας Παπακώστας, λέγοντας πως: «Θα την κλείσουμε την αποψινή κουβέντα. Ήταν εξαιρετικά σημαντικές και οι τρεις εισηγήσεις, οι οποίες έχουν γίνει απόψε και έχουν δώσει έναν πλούτο ιδεών, τον οποίο θα πρέπει να βρούμε τρόπους για να μπορέσουμε να τον αξιοποιήσουμε στο μέλλον. Εγώ, αυτό που θα ‘θελα να πω είναι ότι αποδεικνύεται, με βάση αυτά τα οποία ειπώθηκαν, αλλά και με βάση τις προσλαμβάνουσες, τις οποίες έχουμε από αρκετά χρόνια για το συγκεκριμένο θέμα, ότι τα πλινθόκτιστα κτίσματα της Νέας Ιωνίας είναι ένας ιστορικός, θα έλεγα, και κοινωνικός πυκνωτής της πόλης. Αυτά τα πλινθόκτιστα κτίσματα είναι κτίσματα, τα οποία έχουνε μέσα τους απορροφήσει ζωή, διαχρονικά.
Εάν βρεθείτε μπροστά σε αυτά τα κτήρια και πάτε και βάλετε το αυτί σας πάνω στους τοίχους αυτών των κτισμάτων θα ακούσετε ήχους. Αν το θέλετε, βέβαια. Θα ακούσετε φωνές. Θα ακούσετε τους καημούς, θα ακούσετε τις αγωνίες, θα ακούσετε τους φόβους, θα ακούσετε όλο αυτό το πράγμα, το οποίο είχε τη δυνατότητα να συνεπάρει αυτούς που το κατοικούσαν, που ήτανε αυτή η προσφυγική εργατιά, η οποία είχε έρθει, αυτό το προσφυγικό προλεταριάτο. Αυτό πρέπει να το έχουμε πάντα στο μυαλό μας. Είναι μια ειδική μνήμη, η οποία θα πρέπει να αναβιώσει. Σας ευχαριστώ.».