Σε εξέλιξη η διαδικασία για το Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο, που αφορά στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο

Η υπουργός Πολιτισμού, κ. Λίνα Μενδώνη, δήλωσε σχετικά πως: «Παράλληλα με την εκπόνηση του συνόλου των μελετών για το κτηριακό συγκρότημα του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου και των μουσειολογικών και μουσειογραφικών μελετών προωθείται η κατά νόμον διαδικασία για την έκδοση Προεδρικού Διατάγματος, που θα αφορά στο Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο, που απαιτείται, προκειμένου να διασφαλιστεί η βιώσιμη χωρική ένταξη του έργου, στον αστικό ιστό της Αθήνας. Σε μια περιοχή, με μακρά πολεοδομική εξέλιξη και έντονη αστική δυναμική, το Ε.Π.Σ. διαμορφώνει τις απαραίτητες χωρικές και θεσμικές προϋποθέσεις για την ορθολογική ένταξη της επέκτασης του κτηριακού συγκροτήματος του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου στο υφιστάμενο περιβάλλον, μέσω στοχευμένων ρυθμίσεων, όπως η αναπροσαρμογή ρυμοτομικών και οικοδομικών γραμμών. Με συστηματική συνεργασία, σαφή χρονοδιαγράμματα και την πολύτιμη συμβολή της δωρεάς των Σπύρου και Ντόροθυ Λάτση, προχωρούμε με σταθερά βήματα προς την υλοποίηση ενός έργου, που εγγυάται μια νέα δυναμική αφήγηση της αρχαίας ελληνικής Τέχνης. Ενός έργου παγκόσμιας εμβέλειας, που αναβαθμίζει ουσιαστικά την πολιτιστική φυσιογνωμία της Αθήνας και αντανακλά στη διεθνή ταυτότητα της χώρας.».
Το κτήριο του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείο έχει κηρυχθεί μνημείο -χρήζον ειδικής κρατικής προστασίας- από το 1952, ενώ το 1972 χαρακτηρίστηκε ως αρχαιολογικός χώρος και το οικοδομικό τετράγωνο, που το περιβάλλει, και το οποίο περικλείεται από τις οδούς 28ης Οκτωβρίου (Πατησίων), Βασιλέως Ηρακλείου, Μπουμπουλίνας και Τοσίτσα. Έκτοτε εντάσσεται στον ευρύτερο αρχαιολογικό χώρο της Αθήνας, όπως επανακαθορίστηκε το 2004, και περιβάλλεται από σημαντικά νεώτερα μνημεία. Η διαχρονική εξέλιξη του κτηρίου εκτείνεται από το 1871 έως τον 20ο αιώνα με διαδοχικές επεκτάσεις και παρεμβάσεις από σημαντικούς Αρχιτέκτονες (Κάλκος, Βλάχος, Ziller, Μεταξάς, Νομικός, Καραντινός). Στη μεταπολεμική περίοδο πραγματοποιήθηκαν εκτεταμένες επεμβάσεις, προσθήκες και στατικές ενισχύσεις (ιδίως μετά από τον σεισμό του 1999 και ενόψει των Ολυμπιακών Αγώνων 2004), ενώ το 2002 αποδόθηκε στο Υπουργείο Πολιτισμού και ο περιβάλλων κήπος. Σήμερα κάθε επέμβαση στο μνημείο και στον άμεσο χώρο του διέπεται από το ισχύον θεσμικό πλαίσιο προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Το ιστορικό των εγκρίσεων για την επέκταση και αναβάθμιση του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου ξεκινά το 2001, όταν θεσμικά προβλέφθηκε η υπόγεια επέκτασή του, στο πλαίσιο των Ολυμπιακών έργων. Το 2008, εγκρίθηκαν αρχικές προδιαγραφές, χωρίς να προχωρήσει η υλοποίηση, ενώ από το 2021 επανεκκίνησε η διαδικασία με την έγκριση εκπόνησης αρχιτεκτονικής μελέτης. Το 2022, καθορίστηκε νέο διευρυμένο κτηριολογικό πρόγραμμα (36.550 τ.μ.), που περιλαμβάνει εκσυγχρονισμό, υπόγεια επέκταση και ανάπλαση του περιβάλλοντος χώρου, με στόχο τη λειτουργική αναδιοργάνωση και την εναρμόνιση με διεθνή πρότυπα. Το 2023, αναδείχθηκε μέσω διεθνούς διαγωνισμού το αρχιτεκτονικό σχέδιο, που αφορά στην αναβάθμιση και επέκταση του κτηρίου, που στεγάζει το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο των γραφείων David Chipperfield Architects, Berlin-Tombazis and Associates Architects, Athens-Wirtz International Landscape Architects, Schoten. Το 2024, κυρώθηκε η σύμβαση δωρεάς των Σπύρου και Ντόροθυ Λάτση για τη χρηματοδότηση των μελετών, εδραιώνοντας τη θεσμική και οικονομική βάση υλοποίησης του έργου.

Η μουσειολογική και αρχιτεκτονική προετοιμασία για την αναβάθμιση του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου ολοκληρώθηκε σε βασικά στάδια την περίοδο 2025-2026. Τον Οκτώβριο του 2025, εγκρίθηκε η οριστική μουσειολογική μελέτη, που οργανώνει το περιεχόμενο σε θεματικούς άξονες, και τον Απρίλιο του 2026, η μουσειογραφική προμελέτη, που κατανέμει τις συλλογές στο υφιστάμενο και στο νέο κτήριο. Παράλληλα, εγκρίθηκε η αρχιτεκτονική προμελέτη, η οποία βασίζεται σε πέντε βασικούς άξονες: επέκταση του μουσείου προς την Πατησίων, δημιουργία νέας κεντρικής εισόδου και δημόσιας πλατείας, λειτουργικές συνδέσεις παλαιού και νέου κτηρίου, ανάπτυξη σύγχρονων υποδομών επισκεπτών και διαμόρφωση δημόσιου πάρκου στην οροφή της επέκτασης. Το έργο ενισχύει σημαντικά τους εκθεσιακούς και κοινόχρηστους χώρους, βελτιώνοντας την προσβασιμότητα και τη συνολική εμπειρία, σύμφωνα με τα διεθνή μουσειακά πρότυπα.
Το Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο, που αφορά στην περιοχή του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, καταλαμβάνει το Οικοδομικό Τετράγωνο 72046 και στις οδούς που το περιβάλλουν, συνολικής έκτασης, περίπου, 34 στρεμμάτων, εκ των οποίων το Υπουργείο Πολιτισμού, ο φορέας υλοποίησης της επέμβασης, κατέχει περίπου το 90%. Η περιοχή επέμβασης περιλαμβάνει το κτηριακό συγκρότημα του Μουσείου, τις υποδομές του και τον περιβάλλοντα χώρο πρασίνου. Η Ζώνη Άμεσης Επιρροής (Ζ.Α.Ε.) ορίζεται με βάση τους κύριους πολεοδομικούς άξονες και «φραγμούς», όπως μεγάλους δρόμους και κομβικές περιοχές, εκτεινόμενη από τη Λεωφόρο Αλεξάνδρας στα βόρεια, την οδό Αχαρνών στα δυτικά έως την Ομόνοια και την Πανεπιστημίου στα νότια. Στα ανατολικά η Ζ.Α.Ε. ενσωματώνει την Πλατεία Εξαρχείων και οροθετείται από τις οδούς Εμμανουήλ Μπενάκη, Καλλιδρομίου, Σπύρου Τρικούπη.
Το προβλεπόμενο πλαίσιο χρήσεων γης για το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο βασίζεται στην κύρια χρήση για πολιτιστικές εγκαταστάσεις, βάσει του Π.Δ 59/2018, η οποία πλαισιώνεται από συμπληρωματικές λειτουργίες, όπως: διοίκηση, εστίαση, αναψυχή, συνέδρια, εμπόριο, έρευνα, αποθήκευση και στάθμευση, ώστε να υποστηρίζεται ολοκληρωμένα η λειτουργία του Μουσείου. Προβλέπονται, επίσης, κρίσιμες τεχνικές και πολεοδομικές παρεμβάσεις εκτός της περιοχής επέμβασης, για την υποστήριξη του έργου του Ε.Α.Μ.. Κεντρική είναι η μετατόπιση του παντορροϊκού αγωγού, η οποία είναι απαραίτητη, τεχνικά εφικτή και με περιορισμένες επιπτώσεις στην κυκλοφορία, χωρίς πολεοδομικές ή περιβαλλοντικές συνέπειες. Παράλληλα, προβλέπεται η αναμόρφωση του πεζοδρόμου της οδού Τοσίτσα, με προσαρμογές στον κυκλοφοριακό, φυσικό και κηποτεχνικό σχεδιασμό και θέσπιση κατάλληλου κανονισμού λειτουργίας, ώστε να εξυπηρετούνται οι ανάγκες του Μουσείου, η μεταφορά ενεργειακών υποδομών και αστικού εξοπλισμού, καθώς και η πρόβλεψη θέσεων για ΑμεΑ. Επιπλέον, περιλαμβάνονται ρυθμίσεις για τη βελτίωση της κυκλοφορίας, την αποτροπή πλημμυρικών φαινομένων, μέσω τροποποιήσεων στις κλίσεις των οδών και τη συνολική αναβάθμιση του δημόσιου χώρου, με θετικές επιπτώσεις στη λειτουργία της περιοχής.